Μετά από χρόνια εγκατάλειψης και τις έντονες φθορές που υπέστη στο πέρασμα του χρόνου, ένα ιστορικό κτίριο της Ρόδου, που ανήκει στο αρχιτεκτονικό απόθεμα της περιόδου της Ιταλοκρατίας, φαίνεται πως οδηγείται σε μια νέα εποχή.
Πρόκειται για το κτίριο επί της οδού Γεωργίου Παπανικολάου, στην Πλατεία Κουντουριώτη, όπου στο παρελθόν στεγαζόταν το Στρατολογικό Γραφείο. Το ακίνητο βγήκε σε ανοιχτό διαγωνισμό από την Εταιρεία Ακινήτων του Δημοσίου (ΕΤΑΔ.Α.Ε.), με τη διαδικασία να ολοκληρώνεται την Παρασκευή 8 Μαΐου.
Το κτίριο παραμένει κενό και αναξιοποίητο για περισσότερο από μία δεκαετία, μετά τη μεταφορά της Στρατολογικής Υπηρεσίας από τη Ρόδο στην Ερμούπολη Σύρου, στο πλαίσιο της διοικητικής μεταρρύθμισης «Καλλικράτης». Από το 2011, τα Στρατολογικά Γραφεία Ρόδου και Ερμούπολης συγχωνεύτηκαν και λειτουργούν ως ενιαία Στρατολογική Υπηρεσία Νοτίου Αιγαίου με έδρα την Ερμούπολη.
Έκτοτε, το ακίνητο έχει αφεθεί στη φθορά του χρόνου, με εμφανή τα σημάδια εγκατάλειψης, ενώ το περίπλοκο ιδιοκτησιακό καθεστώς μεταξύ Δημοσίου και άλλων φορέων έχει αποτελέσει τροχοπέδη στην αξιοποίησή του.
Παρά την εικόνα παρακμής, πρόκειται για ένα κτίριο με σημαντική ιστορική και αρχιτεκτονική αξία, το οποίο θα μπορούσε να αποκτήσει νέες χρήσεις (πολιτιστικές, διοικητικές ή κοινωνικές) και να επανενταχθεί στον αστικό ιστό ως ένας ζωντανός και προσβάσιμος χώρος για τους πολίτες της Ρόδου.
Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να βρεθεί ένας νέος «ένοικος», αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα αξιοποιηθεί ένα τέτοιο κτίριο με μία τόσο ιδιαίτερη ιστορική και αρχιτεκτονική ταυτότητα. Η αξιοποίηση δεν μπορεί να εξαντλείται σε εμπορικές χρήσεις και γενικότερα σε επιλογές που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του, όπως η μετατροπή του σε χώρους μαζικής εστίασης ή νυχτερινής διασκέδασης.
Αντιθέτως, κτίρια αυτού του τύπου θα όφειλαν να εντάσσονται σε έναν συνολικό σχεδιασμό που να σέβεται την ιστορία τους και να τα επανασυνδέει με την τοπική κοινωνία. Η δημιουργία πολιτιστικών χώρων, εκθεσιακών κέντρων, δομών εκπαίδευσης ή ακόμη και υπηρεσιών κοινής ωφέλειας θα μπορούσε να αποτελέσει μια πιο ουσιαστική και βιώσιμη προσέγγιση.
Σε αυτό το πλαίσιο, γεννάται και το ερώτημα για το πώς αντιλαμβάνεται η ΕΤΑΔ την έννοια της «αξιοποίησης». Είναι άραγε μόνο οικονομική ή περιλαμβάνει και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ενίσχυση της τοπικής ταυτότητας; Η περίπτωση του συγκεκριμένου κτιρίου αποτελεί μια ευκαιρία αλλά και ένα τεστ για το αν η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας μπορεί να γίνει με όρους που να υπηρετούν όχι μόνο την αγορά, αλλά και την ιστορία, την αισθητική και τις ανάγκες της κοινωνίας.
Βέβαια, η στάση της ΕΤΑΔ σε ανάλογες περιπτώσεις, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη διαχείριση και εκμετάλλευση των παραλιών, έχει ήδη δώσει ένα σαφές δείγμα γραφής για το πώς αντιλαμβάνεται την έννοια της «αξιοποίησης». Μια προσέγγιση που δείχνει να δίνει προτεραιότητα στο οικονομικό όφελος και την εντατική εκμετάλλευση, χωρίς τον απαιτούμενο σεβασμό στον δημόσιο χαρακτήρα των χώρων και χωρίς επαρκή μέριμνα για τη φυσιογνωμία και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Αυτό ακριβώς γεννά ανησυχία και για την τύχη ιστορικών κτιρίων όπως το συγκεκριμένο. Γιατί η αξιοποίηση δεν μπορεί και δεν πρέπει (!) να σημαίνει απλώς μεγιστοποίηση εσόδων, χωρίς σχεδιασμό, χωρίς όρια και χωρίς πρόβλεψη για τη διατήρηση της ταυτότητας και της ιστορικής μνήμης.
