Πεντακόσια πενήντα εκατομμύρια ευρώ σε δύο διαδοχικά διαστημικά προγράμματα, 18 δορυφόροι ήδη σε τροχιά και νέες γραμμές παραγωγής που σχεδιάζεται να στηθούν επί ελληνικού εδάφους. Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Διεθνή Διάσκεψη Κορυφής για το Διάστημα στο Παρίσι, το τετ α τετ με τον Εμανουέλ Μακρόν και η ανακοίνωση της αποστολής του Αδριανού Γολέμη στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό το 2027 έφεραν την εβδομάδα που διανύσαμε την ελληνική διαστημική ατζέντα στο προσκήνιο.
Πίσω από την επικαιρότητα, όμως, βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο βιομηχανικό και οικονομικό στοίχημα για την Ελλάδα: να περάσει από τη θέση του αγοραστή διαστημικών υπηρεσιών σε εκείνη του ιδιοκτήτη δορυφορικών υποδομών, του παραγωγού τεχνολογίας και του διαχειριστή κρίσιμων δεδομένων. Το στοίχημα, πλέον, σύμφωνα με πηγές που ξέρουν πολύ καλά την εν λόγω αγορά, δεν είναι μόνο πόσους ελληνικούς δορυφόρους θα βάλει η χώρα σε τροχιά, αλλά πόση οικονομική αξία μπορεί να δημιουργήσει γύρω τους. Οι ίδιες πηγές θυμίζουν ότι η κατασκευή δορυφόρων, οι ασφαλείς επικοινωνίες, η άμυνα, η Τεχνητή Νοημοσύνη και η εμπορική αξιοποίηση δεδομένων συνθέτουν μια νέα αγορά, στην οποία -όπως λένε- η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να αποκτήσει εγχώρια παραγωγική βάση και να κρατήσει μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας εντός συνόρων.
Πάντως, ήδη η ελληνική διαστημική κινητικότητα αποτυπώνεται και διεθνώς. Στην έκθεση The Space Economy at a Glance 2026, που δόθηκε στη δημοσιότητα προ ημερών, ο ΟΟΣΑ εντάσσει ρητά την Ελλάδα στην ευρωπαϊκή κούρσα για την ανάπτυξη αυτόνομων δορυφορικών δυνατοτήτων. Ο Οργανισμός σημειώνει ότι η χώρα αναπτύσσει εθνική δυνατότητα παρατήρησης με ραντάρ συνθετικού ανοίγματος (SAR), την ώρα που Γερμανία, Πολωνία, Ολλανδία, Φινλανδία, Σουηδία και Πορτογαλία κινούνται επίσης προς την απόκτηση συστημάτων SAR για εθνικές ανάγκες πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης.
Η διαστημική κινητικότητα έχει ήδη αρχίσει να αποκτά και επιχειρηματικό αποτύπωμα στην Ελλάδα. ICEYE, Open Cosmos και OroraTech έχουν αναλάβει διαφορετικά κομμάτια του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, με την πρώτη να προχωρά ένα βήμα παραπέρα, μεταφέροντας στη χώρα και παραγωγική δραστηριότητα.
Ο ρόλος των ICEYE, Open Cosmos και OroraTech
Οι δύο ελληνικοί δορυφόροι SAR της ICEYE βρίσκονται ήδη σε τροχιά, ενώ η Ελλάδα αποτελεί τη δεύτερη χώρα στην Ευρώπη όπου η εταιρεία κατασκευάζει δορυφόρους από το μηδέν. Και το επόμενο βήμα είναι σαφώς μεγαλύτερο. Μέσω της ICEYE Hellas, η εταιρεία σχεδιάζει να διευρύνει την παραγωγική της παρουσία στην Ελλάδα με μια πλήρως καθετοποιημένη μονάδα διαστημικής βιομηχανίας. Η νέα εγκατάσταση θα καλύπτει ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα, από την έρευνα και ανάπτυξη και την κατασκευή υποσυστημάτων έως τη συναρμολόγηση, την ολοκλήρωση και τις δοκιμές δορυφόρων, με στόχο την πλήρη λειτουργία της έως το τέλος του 2027. Εφόσον το σχέδιο υλοποιηθεί όπως έχει ανακοινωθεί, η Ελλάδα θα εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς ευρωπαϊκούς παραγωγικούς κόμβους της ICEYE.
Διαφορετικό είναι το στοίχημα της Open Cosmos, η οποία έχει εξασφαλίσει σύμβαση 60 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη επτά οπτικών δορυφόρων, με παραγωγική παρουσία μέσω της Open Cosmos Aegean στην Παλλήνη. Στο τρίτο μέτωπο, η OroraTech βρίσκεται πίσω από το Hellenic Fire System, τη συστοιχία τεσσάρων θερμικών δορυφόρων που εκτοξεύθηκαν τον Μάιο και αποτελούν, σύμφωνα με την ESA, την πρώτη εθνική δορυφορική δυνατότητα παγκοσμίως ειδικά αφιερωμένη στην ανίχνευση και παρακολούθηση δασικών πυρκαγιών. Ραντάρ, οπτική γεωπαρατήρηση και θερμική απεικόνιση συνθέτουν έτσι τρία διαφορετικά «μάτια» της Ελλάδας από το Διάστημα: τα πρώτα μπορούν να παρατηρούν ανεξαρτήτως φωτισμού και καιρικών συνθηκών, τα δεύτερα παρέχουν εικόνες υψηλής ανάλυσης και τα τρίτα εντοπίζουν φωτιές και θερμικά φαινόμενα.
Στο τραπέζι κεφάλαια 550 εκατ. ευρώ
Από τους δύο ελληνικούς δορυφόρους SAR της ICEYE και τους θερμικούς δορυφόρους της OroraTech μέχρι τους οπτικούς δορυφόρους της Open Cosmos, η πρώτη φάση αυτής της προσπάθειας έχει ήδη αρχίσει να παίρνει θέση σε τροχιά. Τα τρία projects αποτυπώνουν διαφορετικές πλευρές μιας αγοράς που άρχισε να δημιουργείται με αφετηρία το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, προϋπολογισμού 200 εκατ. ευρώ. Πλέον, το ενδιαφέρον της αγοράς μεταφέρεται στο διάδοχο πρόγραμμα HELLAS-SPACE 2.0, ύψους 350 εκατ. ευρώ, που ανεβάζει τη συνολική δημόσια επένδυση των δύο διαδοχικών φάσεων στα 550 εκατ. ευρώ.
Στη δεύτερη φάση, όμως, αλλάζει και το ζητούμενο. Οι προδιαγραφές προβλέπουν στόχο τουλάχιστον 50% ελληνικού περιεχομένου, ελληνική συμμετοχή σε βασικά συστήματα και υποσυστήματα, δικαιώματα σε δεδομένα και πνευματική ιδιοκτησία για το Δημόσιο, αλλά και σχέδια εμπορικής αξιοποίησης και μακροπρόθεσμων επενδύσεων στην Ελλάδα. Με άλλα λόγια, η επόμενη πίστα δεν είναι απλώς να αποκτήσει η Ελλάδα περισσότερα «μάτια» στο Διάστημα. Είναι να δημιουργήσει γύρω τους βιομηχανία: γραμμές παραγωγής, τεχνογνωσία, IP, software και υπηρεσίες που θα μπορούν να βρουν πελάτες και εκτός ελληνικών συνόρων.
Και τα ποσά δείχνουν πού τοποθετούνται τα επόμενα στοιχήματα. Το HELLAS-SPACE 2.0 προβλέπει επενδύσεις 60-70 εκατ. ευρώ σε οπτικούς δορυφόρους πολύ υψηλής ανάλυσης, άλλα 60-70 εκατ. ευρώ σε θερμικούς δορυφόρους και 45-50 εκατ. ευρώ σε μικροδορυφόρους RF/SIGINT. Προβλέπονται ακόμη 35-45 εκατ. ευρώ για Space Domain Awareness και επιχειρήσεις στο Διάστημα, 17-23 εκατ. ευρώ για ασφαλή συνδεσιμότητα και PNT, 15-20 εκατ. ευρώ για τεχνολογική καινοτομία και δοκιμές και 25-35 εκατ. ευρώ για ασφαλείς υπηρεσίες γεωπαρατήρησης και υποδομές δεδομένων. Eνδιαφέρον έχει το σκέλος του Space Domain Awareness, καθώς το πρόγραμμα προβλέπει τουλάχιστον δύο μικρούς δορυφόρους-inspectors, ικανούς για αυτόνομη προσέγγιση και επιθεώρηση αντικειμένων σε τροχιά. Κυρίως, όμως, προβλέπει κάτι με σαφές βιομηχανικό αποτύπωμα: τη δημιουργία ελληνικής γραμμής παραγωγής ευέλικτων διαστημοπλοίων.
Το Διάστημα μπαίνει στην εξίσωση της άμυνας
Το μέγεθος της αγοράς εξηγεί γιατί το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τους ίδιους τους δορυφόρους. Η ESA αποτιμά το παγκόσμιο downstream κομμάτι της διαστημικής οικονομίας –δορυφορικές επικοινωνίες, γεωπαρατήρηση και υπηρεσίες πλοήγησης– σε περίπου 490 δισ. ευρώ το 2025, ενώ το upstream, που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την κατασκευή διαστημικών συστημάτων και τις εκτοξεύσεις, σε περίπου 75 δισ. ευρώ. Και εδώ βρίσκεται μια ακόμη μεγάλη αλλαγή: το 80% της θεσμικής ζήτησης στο upstream συνδέεται πλέον με την άμυνα.
Αυτή ακριβώς η σύγκλιση διαστημικής οικονομίας, ασφάλειας και άμυνας κυριάρχησε και στο Παρίσι στις αρχές της εβδομάδας που διανύσαμε. Το International Space Summit συγκέντρωσε κυβερνήσεις, διαστημικές υπηρεσίες και σχεδόν 1.100 επιχειρήσεις, με την οικονομία του Διαστήματος, την τεχνολογική κυριαρχία και την ασφάλεια στον πυρήνα των συζητήσεων.
Η Ursula von der Leyen έθεσε το ζήτημα με όρους ευρωπαϊκής ανεξαρτησίας: σε μια κρίση, η Ευρώπη πρέπει να μπορεί να εξασφαλίζει συνδεσιμότητα «με τους δικούς της όρους». Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται το IRIS² για ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες και η λογική του European Space Shield, με στόχο να συνδεθούν οι υφιστάμενες ευρωπαϊκές δυνατότητες και να καλυφθούν κρίσιμα κενά στην προστασία των διαστημικών υποδομών. Από την πλευρά του, ο Γάλλος Πρόεδρος, απευθυνόμενος στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων που συμμετείχαν στη διεθνή σύνοδο κορυφής για το Διάστημα, ζήτησε «κοινή διακυβέρνηση» του Διαστήματος, με «ρυθμίσεις ανάλογες προς τις προκλήσεις»: «Η Ευρώπη πρέπει να είναι μεταξύ των κορυφαίων παγκόσμιων παραγόντων στο Διάστημα, ιδιαίτερα στις επικοινωνίες και την Τεχνητή Νοημοσύνη».
Για την Ελλάδα, αυτή η συζήτηση έχει πλέον και συγκεκριμένο επιχειρησιακό περιεχόμενο. Η χώρα αναπτύσσει το GOVSATCOM Hub για ασφαλείς κυβερνητικές δορυφορικές επικοινωνίες, συμμετέχει στο ευρωπαϊκό IRIS² και επενδύει σε δυνατότητες παρακολούθησης αντικειμένων στο Διάστημα. Την ίδια στιγμή, οι εθνικές δορυφορικές υποδομές σχεδιάζονται ώστε να εξυπηρετούν από την έγκαιρη ανίχνευση δασικών πυρκαγιών και την παρακολούθηση πλημμυρών έως τη θαλάσσια επιτήρηση, την προστασία κρίσιμων υποδομών και τις ασφαλείς επικοινωνίες σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές. Σε αυτή τη μετάβαση από την αγορά υπηρεσιών στην απόκτηση εγχώριας τεχνολογικής και παραγωγικής βάσης στάθηκε από το Παρίσι και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου. «Σήμερα έχουμε 18 δορυφόρους σε τροχιά, αναπτύσσουμε νέες εθνικές δυνατότητες και ένα ελληνικό οικοσύστημα που μπορεί να σχεδιάζει, να κατασκευάζει και να καινοτομεί», ανέφερε.
