Σε κανέναν κλάδο η τεχνητή νοημοσύνη δεν πέρασε τόσο γρήγορα από το εργαστήριο στην πράξη όσο στην άμυνα, διαπιστώνει η γαλλική «Le Figaro» σε πρόσφατη σχετική έρευνά της. Οι αλγόριθμοι «μάχης» δεν συνιστούν σενάριο του μέλλοντος, αλλά βρίσκονται ήδη στα πεδία των μαχών. Τον Ιούλιο του 2025 ο ουκρανικός στρατός εκτέλεσε την πρώτη επιχείρηση εφόδου που στελεχώθηκε αποκλειστικά από drones και οπλισμένα επίγεια ρομπότ, προκειμένου να καταλάβει θέση που κρατούσαν Ρώσοι στρατιώτες. Στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026, ο αμερικανικός στρατός έπληξε πάνω από 1.000 στόχους, στο πρώτο εικοσιτετράωρο της επιχείρησης Epic Fury εναντίον του Ιράν, χάρη στο λογισμικό στοχοποίησης Maven της Palantir.
Τα δύο περιστατικά δείχνουν από πού περνά ο μετασχηματισμός του σύγχρονου πολέμου. Στην ουκρανική περίπτωση, η τεχνητή νοημοσύνη που τρέχει πάνω στους αισθητήρες, από τις κάμερες μέχρι τα ραντάρ, λειτουργεί ως «εγκέφαλος» των ρομπότ. Ό,τι στέλνεται στην πρώτη γραμμή προστατεύει τη ζωή των στρατιωτών. Στην ιρανική περίπτωση, η ΑΙ αναβαθμίζει τις στρατιωτικές πληροφορίες διασταυρώνοντας δεδομένα από εντελώς διαφορετικές πηγές, δορυφόρους, ραντάρ, drones και άλλα μέσα. Το Πεντάγωνο ανέφερε ότι την προετοιμασία της Epic Fury ανέλαβαν περίπου είκοσι αναλυτές, ενώ στον πόλεμο του Ιράκ το 2003 είχαν χρειαστεί 2.000.
«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι καταλύτης για τη ρομποτοποίηση του πεδίου μάχης, καθώς και επιταχυντής του στρατιωτικού κύκλου, από την κατανόηση της κατάστασης στο πεδίο έως την απόφαση εμπλοκής των πιο κατάλληλων συστημάτων άμυνας», συνοψίζει ο Pierre Fossier, επιστημονικός διευθυντής της γαλλικής Thales. Το ζητούμενο είναι να τρέξει ταχύτερα η ακολουθία OODA, δηλαδή «observe, orient, decide, act», παρατηρώ, προσανατολίζομαι, αποφασίζω, ενεργώ, πάνω στην οποία δομείται κάθε στρατιωτική εμπλοκή.
Στο μέλλον θα νικούν οι στρατοί με μοντέλο… Τesla
Το στοίχημα είναι να συγκροτηθούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αξιόπιστα και ενεργειακά φειδωλά, εξίσου αποδοτικά στο υπολογιστικό νέφος (cloud) και ενσωματωμένα σε drone. Πρέπει επιπλέον να αντέχουν σε βαριά ή υποβαθμισμένα περιβάλλοντα, χωρίς μόνιμη συνδεσιμότητα και χωρίς σήμα δορυφορικού εντοπισμού. «Η ΑΙ δίνει ένα πληροφοριακό πλεονέκτημα διαλύοντας την ομίχλη του πεδίου μάχης, προκειμένου να αποκτηθεί ακριβής εικόνα της κατάστασης και επιχειρησιακό πλεονέκτημα έναντι του αντιπάλου», τονίζει ο Franck Saudo, πρόεδρος της Safran Electronics & Defense. «Στους πολέμους του αύριο, θα επικρατήσει ο στρατός με τον ταχύτερο βρόχο αποφάσεων OODA», εκτιμά ο στρατηγός Franck Barrera, σύμβουλος στην εταιρεία McKinsey. «Τομή είναι η εφαρμογή του μοντέλου της Tesla στην άμυνα, με συστήματα “software driven”, που καθοδηγούνται δηλαδή από λογισμικό και βελτιώνονται διαρκώς, κατ’ εικόνα των αυτοκινήτων που έχουν γίνει τροχοφόροι υπολογιστές».
Αμερικανοκινεζικός ρομποτικός πόλεμος
Ο ανταγωνισμός για την αλγοριθμική απόδοση έχει ήδη ξεκινήσει. «Οι ΗΠΑ και η Κίνα είναι οι πιο προηγμένες χώρες χάρη στην ισχυρή έρευνα, ανάπτυξη και καινοτομία», εκτιμά ο Matthieu Dussud, συνεργάτης διευθυντής στη McKinsey. Το αμερικανικό προβάδισμα στηρίζεται σ’ ένα οικοσύστημα που δεν έχει αντίστοιχο, με τους γίγαντες της ΑΙ, τους σχεδιαστές τσιπ όπως η Nvidia, τους υπερυπολογιστές και τα κέντρα δεδομένων. Η πρόοδός τους στηρίζεται τόσο στους αλγορίθμους όσο και στα βιομηχανικά μέσα για την εκπαίδευση και την ανάπτυξή τους.
Η Κίνα επιδιώκει να κλείσει την ψαλίδα οικοδομώντας δικές της λύσεις. Στη ρομποτική το Πεκίνο έχει προχωρήσει πολύ. «Το 90% των τεχνολογιών που αναπτύσσονται για τα πολιτικά ανθρωποειδή ρομπότ εφαρμόζονται στα στρατιωτικά ρομπότ», υπογραμμίζει Γάλλος εμπειρογνώμονας. Οι εορτασμοί του Κινεζικού Νέου Έτους στις αρχές του 2026 λειτούργησαν ως βιτρίνα αυτής της υπεροχής, καθώς ανθρωποειδή έδιναν παραστάσεις συντονισμένα με ανθρώπους χορευτές. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση της Βιομηχανίας Άμυνας, η κινεζική ηγεσία δουλεύει πάνω σε μαχητικά ανθρωποειδή. Ο Terminator της επιστημονικής φαντασίας παραμένει μακριά, μόνο και μόνο επειδή η αυτονομία αυτών των μηχανών περιορίζεται σε λίγες ώρες. Οι περισσότερες χώρες στρέφονται συνεπώς σε «ρομπότ-συνοδούς», προορισμένα να μεταφέρουν βαριά φορτία, να απομακρύνουν τραυματίες, να εκτελούν αναγνωρίσεις και να επεμβαίνουν σε επικίνδυνες ζώνες.
Πόσο έδαφος πρέπει να καλύψει η Ευρώπη
Η Ευρώπη παραμένει εξαρτημένη από ορισμένες κρίσιμες τεχνολογίες και δεν βάζει αρκετά χρήματα. «Οι ευρωπαϊκές δαπάνες στον τομέα της αμυντικής ΑΙ, που είναι δύσκολο να υπολογιστούν, εκτιμώνται σε περισσότερα από 5 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025», υπενθυμίζει ο Matthieu Dussud. Το μάθημα της Ουκρανίας παραμένει ανοιχτό. «Το 2022, οι δυτικοί στρατοί πρότειναν να εκπαιδευτούν οι Ουκρανοί στρατιώτες, ενώ σήμερα συμβαίνει το αντίθετο: η τεχνογνωσία του Κιέβου έχει αναπτυχθεί σφαιρικά στα σμήνη των drones και των ρομπότ», αναφέρει ο Vincent Desportes, συνεργάτης στο γραφείο συμβούλων AvenCore.
Μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη σκυτάλη της αμυντικής τεχνητής νοημοσύνης κρατά η Γαλλία, χάρη σε επιστημονική έρευνα υψηλού επιπέδου, σε νεοφυείς επιχειρήσεις προηγμένης τεχνολογίας, όπως η Mistral AI, η Harmattan AI ή η Turgis Gaillard, και στη βιομηχανία που μπορεί να ενσωματώσει την ΑΙ στα προϊόντα της. Έχουν ήδη αναπτυχθεί κυρίαρχα υπολογιστικά νέφη, με πρωταγωνίστριες την OVH και την Dassault Aviation σε συνεργασία με την Dassault Systèmes. Ηγέτες όπως η Thales με την πλατφόρμα ΤΝ CortAIx ή η Safran AI συμπληρώνουν την εικόνα.
Η Γαλλία πατάει γκάζι
Ως η μόνη χώρα της ηπείρου με αυτόνομη πυρηνική αποτροπή, η Γαλλία ανεβάζει ρυθμούς για να προλάβει το ραντεβού του «αλγοριθμικού πολέμου». «Η δημιουργία της Υπουργικής Υπηρεσίας για την ΤΝ της Άμυνας, της Amiad, τον Απρίλιο του 2024, συνιστά πραγματικό άλμα προς τα εμπρός. Οι άλλες χώρες ακολουθούν τα βήματά της», εκτιμά ο Matthieu Dussud.
Η αμυντική ΑΙ κατατάσσεται στην εθνική ασφάλεια, στο ίδιο επίπεδο με την αποτροπή, και αποτελεί διακύβευμα κυριαρχίας και ισχύος. Το γαλλικό υπουργείο Ενόπλων Δυνάμεων οφείλει «να διασφαλίσει την κυριαρχία και την προστασία των ολοκληρωμένων κύκλων ζωής της, από τη σύλληψη έως την επιχειρησιακή ανάπτυξη». Η αποστολή της Amiad είναι «να εξοπλίσει τις ένοπλες δυνάμεις με λύσεις τεχνητής νοημοσύνης, μετατρέποντας τους πειραματισμούς σε συγκεκριμένες δυνατότητες. Εργαζόμαστε προς όφελος των ενόπλων δυνάμεων προκειμένου να κερδίσουμε τους πολέμους του αύριο», συνοψίζει ο υποναύαρχος Vincent Sébastien, αναπληρωτής διευθυντής της υπηρεσίας. Η συνταγή περνά από την ανάπτυξη «αξιόπιστων, ελεγχόμενων και συμμαχικών ΤΝ σύμφωνα με τους κανόνες εμπλοκής μας».
Για τον σκοπό αυτό η Amiad διαθέτει απόρρητο υπερυπολογιστή, σε λειτουργία από την άνοιξη του 2025. Παρουσιάζεται ως «ο πιο ισχυρός της Ευρώπης» και χρησιμεύει στην εκπαίδευση μοντέλων ΑΙ, καθώς και στην ανάπτυξη αυτόνομων συστημάτων και συνεργατικής μάχης, όπως το έργο Pendragon. Το ζητούμενο είναι η συγκρότηση μιας ρομποτοποιημένης μονάδας μάχης, γνωστής με το ακρωνύμιο URC, η οποία θα δουλεύει μαζί με τις κλασικές μονάδες. «Μια πρώτη επίδειξη υπό ανθρώπινη επίβλεψη προβλέπεται για το καλοκαίρι του 2027, με στόχο να παραδοθεί στον στρατό ξηράς μια πρώτη επιχειρησιακή ρομποτοποιημένη μονάδας μάχης το 2028», διευκρινίζει ο υποναύαρχος.
Το άνοιγμα προς τη βιομηχανία είναι εξίσου ενεργό. «Το 2025 συνήψαμε δύο στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με την Amiad και με την Thales, μέσω της CortAIx. Αφορούν την αλγοριθμική, με την προοπτική της ανάπτυξης νέων λειτουργιών για το μελλοντικό πρότυπο F5 του Rafale», υποδεικνύει η Dassault Aviation. Η κατασκευάστρια του μαχητικού αεροσκάφους δουλεύει παράλληλα και εσωτερικά πάνω σε αλγορίθμους, ενώ έχει υπογράψει ακόμη μια συνεργασία με την Harmattan AI. Για τους βιομηχάνους, εξάλλου, η ΑΙ δεν αποτελεί καινοφανή υπόθεση. «Ορισμένα από τα συστήματα στο σκάφος των αεροσκαφών μας χρησιμοποιούν νευρωνικά δίκτυα εδώ και δεκαετίες», υπενθυμίζει η Dassault Aviation. Τα ραντάρ της Thales ή οι οπτρονικές μπάλες της Safran ενσωματώνουν την τεχνητή νοημοσύνη εδώ και καιρό. Αυτό που άλλαξε είναι η άφιξη της γενετικής ΑΙ και η αύξηση της υπολογιστικής ισχύος, που προσφέρουν περίσσεια απόδοσης και ταχύτητας.
Οι ένοπλες δυνάμεις διαθέτουν ήδη δυνατότητες με τεχνητή νοημοσύνη. Πρώτο το Ναυτικό απέκτησε ρομποτοποιημένο σύστημα καταπολέμησης ναρκών, που συνδυάζει drones επιφανείας και υποβρύχια, παραδομένο από την Thales στα τέλη του 2024. «Το λογισμικό ανάλυσης δεδομένων MiMap, που εξοπλίζει το σύστημά μας, διακρίνει, χάρη στην ΑΙ της CortAIx, τους ύποπτους στόχους ναρκών σε θαλάσσιο περιβάλλον, με ποσοστό επιτυχίας κοντά στο 100% και δέκα φορές ταχύτερα από τον προκάτοχό του», εξηγεί ο Éric Chaperon, αμυντικός σύμβουλος της Thales. «Η ΤΝ κατανοεί τη διακύμανση, σε αντίθεση με τον άνθρωπο. Προσφέρει πολύ γρήγορα λύσεις για την εμπλοκή μέσων, όπως δοκιμές φθηνών drones, προκειμένου να κορεστεί ο εχθρός ή να αμυνθούμε απέναντι σε μαζική επίθεση», εξηγεί ο Franck Saudo.
Θα αντικαταστήσουν τα ρομπότ τους στρατιώτες;
Η τεχνητή νοημοσύνη αναμοχλεύει το «αρχέγονο πνεύμα του πολέμου». Το ερώτημα είναι μέχρι πού. «Θα μπορούσαν μικροί στόλοι drones να αντικαταστήσουν τα μεγάλα σκάφη και να εξασφαλίσουν αποστολές επιτήρησης και πολέμου υποβρυχίων;», διερωτάται ο Raphaël Gorgé, διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Exail. Η Naval Group αναπτύσσει ήδη ένα μεγάλο μαχητικό υποβρύχιο drone. Θα αντικαταστήσουν τα ρομπότ τους στρατιώτες; Οι ειδικοί προσβλέπουν μάλλον σε σενάριο υβριδισμού και συνεργατικής μάχης. «Το βρετανικό Ναυτικό αποφάσισε να εξοπλίσει σκάφη με πλήρωμα και αυτόνομες δυνατότητες», σημειώνει ο Éric Chaperon. Στην ίδια διαδρομή προχωρά και ο γαλλικός στρατός, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Rafale F5 που θα συνεργάζεται με μεγάλα μαχητικά drones. Η ΤΝ βοηθά τους πιλότους χωρίς να τους αντικαθιστά.
Το επίκεντρο της συζήτησης μετατοπίζεται πλέον στα αυτόνομα θανατηφόρα συστήματα όπλων (Sala), τα οποία μπορούν να επιλέξουν στόχο και να ανοίξουν πυρ χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. «Δεν υπάρχει σήμερα Sala αυτόνομο κατά 100%, σε αντίθεση με τα συστήματα όπλων που ενσωματώνουν αυτονομία, τα Salia», υπενθυμίζει ο Pierre Fossier. Η Γαλλία έχει αρνηθεί να χρησιμοποιήσει τέτοια συστήματα. Την προσέγγιση αυτή αποτυπώνει η Harmattan AI με τον αναχαιτιστή Gobi, σχεδιασμένο για drones τύπου Shahed. «Το σμήνος είναι ικανό να οργανωθεί και να επικοινωνήσει μεταξύ των μελών του, αλλά η απόφαση για την εκτόξευση παραμένει ευθύνη του ανθρώπου», διευκρινίζει η νεοφυής επιχείρηση.
Η τεχνολογία, όμως, τρέχει πολύ πιο γρήγορα από το ρυθμιστικό πλαίσιο. Δεν έχει υπογραφεί καμία δεσμευτική διεθνής συνθήκη για τα Sala. Ο Νόμος για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο κανονισμός AI Act της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «δεν εφαρμόζεται στην τεχνητή νοημοσύνη που χρησιμοποιείται για σκοπούς άμυνας και εθνικής ασφάλειας, γεγονός που αφήνει περιθώριο ελιγμών στα κράτη και στη βιομηχανία άμυνάς τους», διευκρινίζουν οι Laurie-Anne Ancenys και Arthur Sauzay, δικηγόροι στο δικηγορικό γραφείο A&O Shearman.
Ακόμη και μια διεθνής συνθήκη δεν θα εμπόδιζε ορισμένα κράτη ή μη κρατικές οργανώσεις να την αγνοήσουν. Τα Sala φέρονται μάλιστα ήδη επιχειρησιακά, όπως το Swarm-2, τα σμήνη συνεργατικής μάχης που έχουν δοκιμαστεί. Στο μέτωπο, το ουκρανικό drone FK-1 ενσωματώνει τεχνητή νοημοσύνη που αποφασίζει μόνη της για το θανατηφόρο πλήγμα, για λόγους επιχειρησιακούς, καθώς το drone χάνει τη συνδεσιμότητά του λόγω παρεμβολών όσο πλησιάζει τον στόχο του.
«Ο κίνδυνος είναι η απόφαση εμπλοκής από την ΑΙ να γίνει πρότυπο γι’ αυτούς τους λόγους», προειδοποιεί η δικηγόρος. «Πρέπει να αναπτύξουμε όπλα καταπολέμησης των Sala αν αυτά υπάρξουν. Πρόκειται για την αιώνια ιστορία της λόγχης και του θώρακα», εκτιμά ο Pierre Fossier. Όπως συνέβη στην εποχή των πυρηνικών όπλων, η αμυντική ΑΙ θα ξαναγράψει την ισορροπία δυνάμεων. «Θα είναι δύσκολο να επιτευχθεί διεθνής συναίνεση αν δεν υπάρχει ο κίνδυνος της αμοιβαίας και αμετάκλητης καταστροφής του πλανήτη», καταλήγει ο Arthur Sauzay.
