Σε εφαρμογή περνά το νέο πλαίσιο για το μπλόκο στον «ενεργειακό τουρισμό», καθώς η Υπουργική Απόφαση που τροποποιεί τον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης. Σημαντική παράμετρος της νέας ρύθμισης είναι ότι έχει αναδρομική ισχύ, καθώς κατά την πρώτη εφαρμογή της μπορεί να αξιοποιηθεί για ληξιπρόθεσμες οφειλές που έχουν δημιουργηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.
Η αναδρομικότητα αυτή αναμένεται να κινητοποιήσει τους προμηθευτές, οι οποίοι έχουν πλέον τη δυνατότητα να απευθυνθούν σε πρώην πελάτες τους που έχουν αφήσει ανεξόφλητες και μη διακανονισμένες οφειλές. Έτσι, το επόμενο διάστημα αναμένεται ένα κύμα ειδοποιητηρίων προς καταναλωτές με παλαιά «φέσια», με τους παρόχους να τους καλούν να εξοφλήσουν ή να ρυθμίσουν τις οφειλές τους.
Στόχος είναι με αυτό τον τρόπο να ταυτοποιηθούν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές, δηλαδή φυσικά πρόσωπα και μικρές επιχειρήσεις με μη διακανονισμένα χρέη σε τουλάχιστον δύο «παλιούς» παρόχους του από τις αρχές του 2024 και με ληξιπρόθεσμες οφειλές και στον σημερινό προμηθευτή τους. Σε αυτή την περίπτωση, ο καταναλωτής δεν θα μπορεί να μετακινηθεί σε νέο πάροχο, παρά μόνο αν εξοφλήσει ή διακανονίσει τα χρέη του, ώστε να μην έχει «φέσια» σε περισσότερες από δύο εταιρείες.
«Δεύτερη ευκαιρία» για παλιές οφειλές
Αξίζει να σημειωθεί πως οι αναδρομικές κρούσεις από τους παρόχους είναι προαιρετικές. Εξάλλου, οι προμηθευτές μπορεί ήδη να διεκδικούν με νομικά μέτρα τα ποσά που τους οφείλονται. Ωστόσο, σύμφωνα με εκπρόσωπους του κλάδου, οι εταιρείες θα αξιοποιήσουν τη νέα δυνατότητα που δίνει ο Κώδικας Προμήθειας, κατ΄αρχάς γιατί με αυτό τον τρόπο ενισχύουν τις πιθανότητες να εξοφληθούν από ένα μέρος του παλιού πελατολογίου τους με «φέσια».
Μάλιστα, όπως επισημαίνουν οι ίδιοι παράγοντες, για ληξιπρόθεσμες οφειλές κάτω από ένα όριο (συνήθως τα 1.000 ευρώ) οι εταιρείες δεν προχωρούν στη νομική διεκδίκησή τους, καθώς η διαδικασία θα κοστίσει περισσότερο από τα οφειλόμενα ποσά. Επομένως, η νέα αυτή δυνατότητα σε αυτές τις περιπτώσεις συνιστά τη μόνη ευκαιρία να λάβουν τα χρήματα που τους οφείλονται.
Σημαντικό είναι επίσης ότι κατά τη διεκδίκηση των οφειλών οι προμηθευτές θα πρέπει υποχρεωτικά να προσφέρουν τη δυνατότητα διακανονισμού – το ίδιο ισχύει και για τα ληξιπρόθεσμα χρέη των σημερινών πελατών τους. Επίσης, οι εταιρείες δεν έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν διακοπή της ηλεκτροδότησης σε παλιούς πελάτες τους, οι οποίοι πλέον εκπροσωπείται από άλλη εταιρεία.
Ιστορικό χρεών
Με τα ειδοποιητήρια για παλιότερες οφειλές, στόχος είναι να αποτυπωθεί το ιστορικό των καταναλωτών με «φέσια» – ιστορικό που θα καταγραφεί στο σύστημα «σήμανσης χρεών» (Debt Flagging) που θα αναπτύξει ο ΔΕΔΔΗΕ. Στην περίπτωση που ο παλιός πελάτης ενός προμηθευτή δεν εξοφλήσει το χρέος του, ή δεν το διακανονίσει πληρώνοντας τις δόσεις, τότε θα «κοκκινίζεται» (επισημαίνεται) στο σύστημα. Ως συνέπεια, αν ένας καταναλωτής είναι «κοκκινισμένος» 3 φορές, από ισάριθμες εταιρείες, δεν θα μπορεί να μετακινηθεί από τον σημερινό πάροχό του.
Όπως είναι φυσικό, το παραπάνω πλαίσιο θα ταυτοποιεί πλέον (και θα μπλοκάρει) και καταναλωτές που θα γίνουν στρατηγικοί καταναλωτές στο μέλλον. Για παράδειγμα, ένα νοικοκυριό που αυτή τη στιγμή δεν έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές, αν αποφασίσει να αποχωρήσει από τον σημερινό προμηθευτή του, αφήνοντας «φέσια», θα αποκτήσει στο σύστημα το πρώτο flagging.
Η επανάληψη αυτής της πρακτικής στην επόμενη εταιρεία θα του «κοστίσει» το δεύτερο flagging. Επομένως, αν η τρίτη εταιρεία προχωρήσει σε flagging για τον ίδιο λόγο, τότε ο καταναλωτής δεν θα μπορεί πλέον να αλλάξει πάροχο, αν δεν εξοφλήσει ή δεν ρυθμίσει τα χρέη του.
Πότε απενεργοποιούνται οι επισημάνσεις
Αξίζει να σημειωθεί ότι μία επισήμανση θα απενεργοποιείται μόνον αν διευθετηθεί το αντίστοιχο χρέος. Μάλιστα, οι προμηθευτές θα μπορούν να βλέπουν αν είναι «κοκκινισμένοι» υποψήφιοι πελάτες τους και τότε να τους αρνηθούν σύμβαση προμήθειας. Μέχρι τώρα, αυτό γινόταν μόνον αν για τον συγκεκριμένο καταναλωτή έχουν υποβληθεί τουλάχιστον δύο εντολές απενεργοποίησης μετρητή λόγω ληξιπρόθεσμων χρεών κατά τους δώδεκα μήνες πριν από την αίτηση.
Εδώ βρίσκεται και η βασική αλλαγή που φέρνει ο τροποποιημένος Κώδικας. Το Debt Flagging δημιουργεί για πρώτη φορά ένα ενιαίο πληροφοριακό αποτύπωμα της συμπεριφοράς ενός καταναλωτή απέναντι στους προμηθευτές. Η επισήμανση δεν αφορά απλώς απλήρωτους λογαριασμούς, αλλά καταγράφει ότι ο καταναλωτής δεν τακτοποίησε την οφειλή του, μετά την προβλεπόμενη διαδικασία ενημέρωσης και διακανονισμού.
Το όριο για το υποχρεωτικό μπλόκο τίθεται στις τρεις ενεργές επισημάνσεις από τρεις διαφορετικούς προμηθευτές. Όταν ένας καταναλωτής φτάσει σε αυτήν την «επίδοση», δεν θα μπορεί πλέον να αλλάξει εταιρεία προμήθειας μέχρι να εξοφλήσει ή να ρυθμίσει κάποιες από τις οφειλές, ώστε μειώσει σε τουλάχιστον δύο τις επισημάνσεις του.
Το σύστημα, συνεπώς, λειτουργεί κλιμακωτά. Ένας καταναλωτής που θα αφήσει για πρώτη φορά χρέος σε έναν πάροχο δεν αποκλείεται αυτομάτως από την αγορά. Εάν όμως επαναλάβει την ίδια συμπεριφορά και σε επόμενες εταιρείες, δημιουργείται σταδιακά το ιστορικό που τελικά μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό από την αλλαγή προμηθευτή. Παράλληλα, μία ενεργή επισήμανση μπορεί ήδη να έχει εμπορική συνέπεια, καθώς ο επόμενος πάροχος αποκτά τη δυνατότητα να αρνηθεί τη σύναψη σύμβασης.
Παραλλαγή του «Τειρεσία»
Αυτό είναι και ένα από τα πιο σημαντικά σημεία του νέου πλαισίου. Οι τρεις επισημάνσεις αποτελούν το όριο για το θεσμικό μπλόκο της αλλαγής προμηθευτή, όμως ο καταναλωτής δεν χρειάζεται να έχει «κοκκινιστεί» τρεις φορές, για να αντιμετωπίσει δυσκολία στην αναζήτηση νέας εταιρείας.
Ο νέος προμηθευτής μπορεί να αρνηθεί τη σύναψη σύμβασης όταν ο υποψήφιος πελάτης έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τον ίδιο ή προς άλλον προμηθευτή. Μπορεί επίσης να αρνηθεί εφόσον υπάρχει έστω μία ενεργή επισήμανση στο πληροφοριακό σύστημα ή έχουν υποβληθεί τουλάχιστον δύο εντολές απενεργοποίησης μετρητή λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών κατά το προηγούμενο δωδεκάμηνο.
Έτσι, δημιουργείται ουσιαστικά ένας μηχανισμός που θυμίζει «Τειρεσία» για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η διαφορά είναι ότι δεν πρόκειται για μία γενικευμένη απαγόρευση αλλαγής παρόχου με την ύπαρξη οποιασδήποτε οφειλής. Η λογική του νέου Κώδικα είναι να καταγράφονται αυτές οι συμπεριφορές και, παράλληλα, να δίνεται στους προμηθευτές η δυνατότητα να αξιολογούν τον πιστωτικό κίνδυνο ενός υποψήφιου πελάτη.
Δύο «φρένα» στις μετακινήσεις
Εκτός από τις τρεις ενεργές επισημάνσεις, ένας καταναλωτής δεν θα μπορεί να αποχωρήσει από τον σημερινό προμηθευτή του αν η εταιρεία έχει υποβάλει εντολή απενεργοποίησης του μετρητή, λόγω ληξιπρόθεσμων χρεών. Η εντολή μπορεί να εκδοθεί όταν έχει καταστεί ληξιπρόθεσμος και ο δεύτερος κατά σειρά λογαριασμός και, εντός 5νθημέρου, ο καταναλωτής δεν ανταποκριθεί στην πρόταση διακανονισμού που θα του γίνει. Η ρύθμιση καλύπτει μάλιστα και εντολές που έχουν ήδη υποβληθεί και παραμένουν προς εκτέλεση κατά την έναρξη ισχύος της υπουργικής απόφασης.
Παράλληλα, το πλαίσιο αφήνει περιθώριο προστασίας για πραγματικές αμφισβητήσεις λογαριασμών. Όταν ο καταναλωτής έχει αμφισβητήσει την οφειλή και έχει προσφύγει στην αρμόδια αρχή ή στη Δικαιοσύνη, προβλέπονται ασφαλιστικές δικλείδες ώστε να μην ενεργοποιηθούν αυτομάτως οι διαδικασίες απενεργοποίησης εξαιτίας της συγκεκριμένης διαφοράς.
Η παρέμβαση έρχεται σε μία αγορά όπου το πρόβλημα των ανεξόφλητων λογαριασμών παραμένει ιδιαίτερα μεγάλο. Στο τέλος του 2025 οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τους προμηθευτές διαμορφώθηκαν σε περίπου 2,98 δισ. ευρώ, έναντι 3,39 δισ. ευρώ το 2024. Από αυτά, περίπου 1,53 δισ. ευρώ αφορούν παλαιούς πελάτες που έχουν ήδη μετακινηθεί σε διαφορετικό προμηθευτή, δηλαδή την κατηγορία στην οποία στοχεύει περισσότερο το νέο πλαίσιο.
