Ορατός ο κίνδυνος «αποξένωσης» των περιφερειών από τη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων
Σε ενημέρωση για το μέλλον της Πολιτικής Συνοχής σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης προέβη, κατά τη χθεσινή συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου, ο Περιφερειάρχης Γιώργος Χατζημάρκος, επισημαίνοντας τη σοβαρότητα των εξελίξεων που δρομολογούνται και οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν καθοριστικά το δημοσιονομικό πλαίσιο λειτουργίας των κρατών-μελών και ιδιαίτερα των περιφερειών της Ευρώπης.
«Θα ήθελα να κάνω μία ενημέρωση για μία σοβαρή εξέλιξη σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην περίπτωση που αυτή δρομολογηθεί, θα είναι καθοριστική για το δημοσιονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα κληθούν να λειτουργήσουν όλες οι χώρες της Ε.Ε., και κυρίως οι περιφέρειες της Ευρώπης.
Αναφέρομαι στο μέλλον των χρηματοδοτικών εργαλείων, τα οποία είναι γνωστά στη χώρα μας ως ΕΣΠΑ. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη μία συζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει στο να μην έχουμε ξανά στη χώρα μας ΕΣΠΑ μετά το 2027, τουλάχιστον όχι στη μορφή που το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα», είπε ο κ. Χατζημάρκος, διευκρινίζοντας ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τον όρο «περιφέρειες» νοείται το σύνολο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Στη συνέχεια, ο περιφερειάρχης προχώρησε σε αναλυτική περιγραφή του πλαισίου, προκειμένου να γίνει κατανοητό το μέγεθος των αλλαγών, λέγοντας μεταξύ άλλων: «Αυτά τα χρηματοδοτικά εργαλεία γεννιούνται κάτω από την “ομπρέλα” της Πολιτικής Συνοχής. Το θεσμικό αυτό πλαίσιο, μέσα από το οποίο υλοποιούνται οι αναπτυξιακές πολιτικές σε κάθε χώρα, εντάσσεται στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού προγραμματισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η συζήτηση για τον νέο ΠΔΠ (Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό) έχει ήδη ξεκινήσει και οι πρώτες ενδείξεις είναι ανησυχητικές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μία πρόταση για ριζική αναμόρφωση του τρόπου με τον οποίο χρηματοδοτούνται οι περιφέρειες. Ο νέος μηχανισμός ονομάζεται “Εθνικό και Περιφερειακό Σχέδιο Εταιρικής Σχέσης”. Στην πράξη, αφαιρεί αρμοδιότητες από τις περιφέρειες και συγκεντρώνει τη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων σε εθνικό επίπεδο. Καταργεί δηλαδή τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα (ΠΕΠ), τα οποία μέχρι σήμερα διαχειρίζονται σε τοπικό επίπεδο οι περιφέρειες».
Αναφερόμενος στις επιπτώσεις που θα έχει αυτή η προτεινόμενη αλλαγή, ο κ. Χατζημάρκος υπογράμμισε τον κρίσιμο ρόλο των περιφερειών στη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων και τις συνέπειες που θα προκύψουν αν υλοποιηθεί η πρόταση. Όπως εξήγησε, οι περιφέρειες συμμετέχουν καθοριστικά τόσο στον σχεδιασμό όσο και στη διαχείριση αυτών των πόρων, που αποτελούν θεμέλιο για την υλοποίηση των αναπτυξιακών πολιτικών σε τοπικό επίπεδο. Στην ερώτηση αν θα σταματήσουν οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, η απάντηση (όπως είπε) είναι ξεκάθαρα αρνητική.
Ωστόσο, επισήμανε ότι η σημερινή μορφή αυτών των προγραμμάτων κινδυνεύει να πάψει να υπάρχει μετά το 2027–2029, τουλάχιστον όπως τη γνωρίζουμε. Τα κράτη-μέλη θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, αλλά η διαχείριση των πόρων θα γίνεται αποκλειστικά από τις κυβερνήσεις τους, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των περιφερειών. Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή θα είχε σοβαρές συνέπειες, καθώς σήμερα τα ΠΕΠ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία ανάπτυξης και συνοχής των τοπικών κοινωνιών.
Τονίζοντας τον κίνδυνο συγκέντρωσης της εξουσίας, σημείωσε ότι όλα τα χρήματα θα συγκεντρώνονται στη διαχείριση ενός κυβερνητικού οργάνου (π.χ. του Υπουργείου Οικονομικών κάθε χώρας), με αποτέλεσμα οι περιφέρειες όλης της Ευρώπης να αποξενωθούν πλήρως από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων.
«Στην Ελλάδα, τα ΠΕΠ αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% των ευρωπαϊκών πόρων. Η μεγάλη πολιτική απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, πάνω στην οποία στηρίζονται αυτά τα προγράμματα, είναι η Πολιτική Συνοχής. Αν αλλάξει η κεντρική φιλοσοφία της, θα οδηγηθούμε σε ένα κεντρικοποιημένο σύστημα.
Η πρόταση αυτή υποστηρίζεται με το επιχείρημα των θεμάτων ασφάλειας, δηλαδή ότι για λόγους ασφαλείας πρέπει να αλλάξει η διάρθρωση των χρηματοδοτικών εργαλείων. Αν τελικά περάσει αυτή η πρόταση, οι ευρωπαϊκοί πόροι θα διαχειρίζονται αποκλειστικά από κυβερνητικά όργανα κάθε χώρας, χωρίς τη θεσμική συμμετοχή των περιφερειών και των τοπικών κοινωνιών», είπε ο κ. Χατζημάρκος, προσθέτοντας ότι η εξέλιξη αυτή, όπως ήταν αναμενόμενο, έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία και κινητοποίηση σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Σχετικά με τις αντιδράσεις που έχουν ήδη εκδηλωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σημείωσε τα εξής: «Αυτό έχει προκαλέσει έντονη αντίδραση σε όλες τις περιφέρειες της Ευρώπης, δηλαδή σε όλη την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο έχει ακούσει με θετικό τρόπο τις θέσεις των περιφερειών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, που εκπροσωπεί περισσότερες από 300 περιφέρειες και 90.000 δήμους σε όλη την Ευρώπη, έχει ήδη κινητοποιηθεί.
Η θεσμική μας θέση είναι ξεκάθαρη: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την πρότασή της αμφισβητεί το δικαίωμά μας να σχεδιάζουμε οι ίδιοι το αναπτυξιακό μας μέλλον στον βαθμό που μας αναλογεί. Αμφισβητείται έτσι ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και μετατρέπεται το σύστημα σε ένα δίκτυο εθνικών κονδυλίων, χωρίς συμμετοχή της Τ.Α., η οποία αποτελεί τον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ιδέας. Η πίεση αυτή έχει αρχίσει να αποδίδει αποτελέσματα, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά από την Επιτροπή να αναθεωρήσει αυτή την πρόταση».
Η σημασία των ευρωπαϊκών πόρων
Ο Περιφερειάρχης στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία που έχουν οι ευρωπαϊκοί πόροι για την καθημερινότητα των πολιτών και την αναπτυξιακή προοπτική των νησιών. Τόνισε ότι τα ευρωπαϊκά χρήματα αποτελούν τη βάση για πάνω από το 50% για τα έργα υποδομών στο Νότιο Αιγαίο. Επιπλέον, στηρίζουν καίριους τομείς όπως η παιδεία, η εκπαίδευση και η υγεία.
«Η Περιφέρειά μας συμμετέχει ενεργά στη μάχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Ευρώπης, ώστε να διατηρηθεί η Πολιτική Συνοχής και να ανατραπεί η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μέσα από συμμαχίες σε πολιτικό επίπεδο και συνεργασίες με πολιτικές ομάδες.
Προσωπικά, δυσκολεύομαι να αποδεχθώ την ιδέα μιας Ευρώπης που θα ξαναγίνει μία κεντρική γραφειοκρατική υπηρεσία, απομακρυσμένη από τις αποφάσεις, οι οποίες όσο κι αν τις κριτικάρουμε, σήμερα είναι κοντά στους πολίτες.
Η Ευρώπη των Περιφερειών είναι η Ευρώπη των πολιτών, των ίσων ευκαιριών και της ισχυρής αυτοδιοίκησης. Αντίθετα, η Ευρώπη των ισχυρών κρατών και των αδύναμων περιφερειών στο δικό μου μυαλό είναι η εικόνα μιας Ευρώπης μακριά από το αρχικό όνειρο, από το οποίο ξεκίνησε. Χρέος μας είναι να στηρίξουμε ενεργά τη μάχη που δίνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μαζί με τις 300 ευρωπαϊκές περιφέρειες και τους 90.000 δήμους, και να δώσουμε απόλυτη προσήλωση στη διατήρηση της Πολιτικής Συνοχής, ως ακρογωνιαίου λίθου της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε ο κ. Χατζημάρκος.
