Πάνω από τα 10 δισ. ευρώ μπορεί να ανεβάσει το πρωτογενές πλεόνασμα του 2026 η μέχρι τώρα πορεία των δημοσιονομικών μεγεθών, βάζοντας στο κάδρο ένα αποτέλεσμα κοντά στο 4% του ΑΕΠ. Η ισχυρή ροή των φορολογικών εσόδων και η θετική εικόνα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης ενισχύουν τις προσδοκίες ότι η χρονιά μπορεί να κλείσει καλύτερα από την τελευταία επίσημη εκτίμηση για πρωτογενές αποτέλεσμα 3,2% του ΑΕΠ. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι πόσο από αυτή την υπεραπόδοση θα αποδειχθεί μόνιμο και, κυρίως, πόσο μπορεί πράγματι να μετατραπεί σε πρόσθετο χώρο για νέες παρεμβάσεις. Η τελευταία επίσημη πρόβλεψη του ΥΠΕΘΟΟ, που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο, τοποθετεί το πρωτογενές αποτέλεσμα του 2026 στο 3,2% του ΑΕΠ.
Το πρώτο ισχυρό σήμα έρχεται από τους φόρους. Στο επτάμηνο Ιανουαρίου-Ιουλίου οι εισπράξεις έφτασαν τα 42,9 δισ. ευρώ, από 40,4 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025, ενώ η υπέρβαση έναντι του φετινού στόχου διαμορφώνεται περίπου στο 1,55 δισ. ευρώ. Μόνο τον Ιούλιο, πρώτο μήνα πληρωμής του φόρου εισοδήματος, οι εισπράξεις ξεπέρασαν τον προγραμματισμό κατά 896 εκατ. ευρώ.
Η καλή πορεία των εσόδων αποτυπώνεται και στο πρωτογενές αποτέλεσμα του κρατικού προϋπολογισμού, το οποίο στο επτάμηνο διαμορφώθηκε περίπου στα 5,7 δισ. ευρώ έναντι στόχου 4,4 δισ. ευρώ. Η διαφορά είναι σημαντική, αλλά χρειάζεται προσοχή στην ανάγνωσή της: πρόκειται για αποτέλεσμα σε τροποποιημένη ταμειακή βάση και όχι για το τελικό πρωτογενές πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης που υπολογίζεται με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Η διάκριση δεν είναι λογιστική λεπτομέρεια. Ήδη στο εξάμηνο το πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικού προϋπολογισμού εμφανιζόταν στα 4,48 δισ. ευρώ έναντι στόχου 1,95 δισ. ευρώ. Οταν όμως αφαιρέθηκαν ετεροχρονισμοί πληρωμών και άλλα ποσά που δεν επηρεάζουν το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης, το ίδιο το υπουργείο υπολόγισε την πραγματική υπέρβαση έναντι του στόχου σε μόλις 159 εκατ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι τα επιπλέον ποσά που εμφανίζονται στο ταμείο δεν μπορούν να θεωρηθούν αυτομάτως διαθέσιμα για παροχές. Η εικόνα είναι θετική, αλλά ο πραγματικός δημοσιονομικός χώρος θα προκύψει αφού ξεκαθαρίσει ποιο μέρος της υπεραπόδοσης είναι διαρθρωτικό και ποιο προέρχεται από χρονικές μετατοπίσεις εσόδων και δαπανών.
Το δεύτερο μισό της χρονιάς θα δώσει τις απαντήσεις. Οι εισπράξεις από φόρο εισοδήματος και ΕΝΦΙΑ συνεχίζονται, ενώ η πορεία της κατανάλωσης παραμένει καθοριστική για τον ΦΠΑ και τους υπόλοιπους έμμεσους φόρους. Η ανάπτυξη και η απασχόληση λειτουργούν θετικά για τα έσοδα, ενώ οι υψηλότερες τιμές διευρύνουν σε ονομαστικούς όρους τη φορολογική βάση. Από την άλλη πλευρά, ενδεχόμενη επιβράδυνση της κατανάλωσης θα μπορούσε να περιορίσει αυτή τη δυναμική.
Στους άμεσους φόρους, μετά τις ελαφρύνσεις που έχουν τεθεί σε εφαρμογή μέσα στο 2026, το βάρος πέφτει περισσότερο στη φορολογική συμμόρφωση. Η εμπρόθεσμη πληρωμή των δόσεων και η συγκράτηση των νέων ληξιπρόθεσμων οφειλών θα καθορίσουν πόσο από το ποσό που βεβαιώνεται θα καταλήξει τελικά στα κρατικά ταμεία.
Στην εξίσωση μπαίνει και η μάχη κατά της φοροδιαφυγής. Η επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, οι διασταυρώσεις μέσω myDATA και οι ψηφιακοί έλεγχοι της ΑΑΔΕ έχουν δημιουργήσει μια πρόσθετη και, κυρίως, περισσότερο μόνιμη πηγή εσόδων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον δημοσιονομικό σχεδιασμό, καθώς μόνιμα πρόσθετα έσοδα μπορούν να στηρίξουν ευκολότερα μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις ή δαπάνες από ό,τι μια συγκυριακή ταμειακή υπέρβαση.
Υπάρχει όμως και δεύτερη πηγή που μπορεί να ενισχύσει το τελικό αποτέλεσμα. Ασφαλιστικά ταμεία, ΟΤΑ και οι υπόλοιποι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης εμφανίζουν καλύτερη εικόνα σε σχέση με πέρυσι. Και αυτή η επίδοση έχει μεγαλύτερη σημασία από ό,τι δείχνει εκ πρώτης όψεως, καθώς το τελικό πρωτογενές αποτέλεσμα της χώρας δεν κρίνεται μόνο από το ταμείο του κρατικού προϋπολογισμού αλλά από το σύνολο της Γενικής Κυβέρνησης.
Το μεγάλο ερώτημα είναι τι σημαίνει αυτό για τις παροχές. Με τους νέους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες, το όριο των καθαρών πρωτογενών δαπανών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για το πόσο μπορεί να αυξηθεί η κρατική δαπάνη. Η κυβέρνηση έχει ήδη ενσωματώσει για το 2026 δημοσιονομικές παρεμβάσεις ύψους 3,7 δισ. ευρώ, ενώ η αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών προβλέπεται στο 7,5%.
Επομένως, ένα πλεόνασμα πάνω από 10 δισ. ευρώ δεν σημαίνει έναν αντίστοιχο «κουμπαρά» που μπορεί να επιστρέψει στην οικονομία. Σημαίνει όμως μεγαλύτερο περιθώριο ασφαλείας και, εφόσον επιβεβαιωθεί ότι μέρος των πρόσθετων εσόδων έχει μόνιμο χαρακτήρα, καλύτερη αφετηρία για νέες φορολογικές ελαφρύνσεις ή στοχευμένες παρεμβάσεις. Το πραγματικό μέγεθος αυτού του χώρου θα αρχίσει να ξεκαθαρίζει όσο πλησιάζει το κλείσιμο της χρονιάς και η ταμειακή εικόνα μετατρέπεται σε πραγματικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
