Σημαντικό μήνυμα προς τα κράτη-μέλη και τις δημοτικές αρχές στέλνει η Πρόταση του Γενικού Εισαγγελέα στην υπόθεση C-813/24 (Smartflats SA κατά Région de Bruxelles-Capitale), που εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το βασικό συμπέρασμα της εισήγησης είναι σαφές: όταν μια πόλη επιβάλλει καθεστώς προηγούμενης πολεοδομικής άδειας για τη λειτουργία καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης (STRs), το σύστημα αυτό πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με την Οδηγία 2006/123/ΕΚ (Οδηγία Υπηρεσιών). Οι περιορισμοί είναι θεμιτοί, αλλά μόνο εφόσον είναι τεκμηριωμένοι, αναγκαίοι και αναλογικοί. Πρόκειται βεβαίως όχι για απόφαση, αλλά για γνωμοδότηση. Το ΔΕΕ δεν έχει ακόμη εκδώσει την τελική του κρίση. Ωστόσο, η εισήγηση αποτυπώνει τη νομική κατεύθυνση που προτείνεται στο Δικαστήριο και έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Τι αμφισβητείται στο καθεστώς των Βρυξελλών
Η διαφορά αφορά τη σύγκρουση της εταιρείας Smartflats SA με την Région de Bruxelles-Capitale σχετικά με το αυστηρό σύστημα προηγούμενης πολεοδομικής άδειας που απαιτείται για τη λειτουργία βραχυχρόνιων μισθώσεων. Η Smartflats, εταιρεία που δραστηριοποιείται στον τομέα της βραχυχρόνιας τουριστικής μίσθωσης, αμφισβητεί τη νομιμότητα των περιφερειακών ρυθμίσεων που επιβάλλουν:
- Υποχρεωτική προηγούμενη δήλωση και εγγραφή,
- Άδεια ή πιστοποιητικό συμμόρφωσης με πολεοδομικούς κανόνες,
- Συγκεκριμένες προϋποθέσεις για τη χρήση ακινήτων ως τουριστικών καταλυμάτων.
Το βελγικό δικαστήριο (Cour d’appel de Bruxelles) έκρινε ότι για την επίλυση της διαφοράς απαιτείται ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου και, συγκεκριμένα, της Οδηγία 2006/123/ΕΚ για τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά.
Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, το βελγικό σύστημα εγείρει ζητήματα ως προς:
- Τη βαρύτητα και πολυπλοκότητα της διαδικασίας έγκρισης,
- Την ύπαρξη σαφών και αντικειμενικών κριτηρίων,
- Τη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης,
- Την απουσία δεσμευτικών προθεσμιών,
- Τη δυνατότητα σιωπηρής απόρριψης αιτήματος σε περίπτωση μη απάντησης της αρχής.
Ο Γενικός Εισαγγελέας επισημαίνει ότι ζητήματα υγείας και ασφάλειας καλύπτονται ήδη από τη γενική νομοθεσία περί κατοικίας, ενώ η προστασία του καταναλωτή ενισχύεται επιπλέον από τους μηχανισμούς αξιολόγησης στις ψηφιακές πλατφόρμες. Αυτό θέτει υπό αμφισβήτηση την ανάγκη για τόσο «βαριά» προληπτική αδειοδότηση.
Η αρχή της αναλογικότητας στο επίκεντρο
Η Οδηγία 2006/123/ΕΚ επιτρέπει καθεστώτα αδειοδότησης, αλλά μόνο εφόσον:
- Εξυπηρετούν επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος,
- Είναι κατάλληλα για την επίτευξη του σκοπού,
- Δεν υπερβαίνουν το αναγκαίο μέτρο.
Στην υπόθεση αυτή, η εισήγηση φαίνεται να θεωρεί ότι η οριζόντια εφαρμογή του συστήματος σε όλους τους 19 δήμους των Βρυξελλών, χωρίς διαφοροποίηση βάσει πραγματικής στεγαστικής πίεσης ή αποδεδειγμένων επιπτώσεων, ενδέχεται να μην πληροί το κριτήριο της αναλογικότητας.
Τα βασικά νομικά ζητήματα
Στην καρδιά της υπόθεσης βρίσκεται η ερμηνεία της Οδηγίας 2006/123/ΕΚ, γνωστής και ως «Οδηγία Υπηρεσιών», η οποία αποσκοπεί:
- Στη διευκόλυνση της ελευθερίας εγκατάστασης,
- Στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εντός της ΕΕ,
- Στην αποτροπή δυσανάλογων ή αδικαιολόγητων διοικητικών περιορισμών.
Τα βασικά ερωτήματα που τέθηκαν στο ΔΕΕ αφορούν:
- Αν οι περιφερειακές πολεοδομικές ρυθμίσεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας.
- Αν το σύστημα προηγούμενης άδειας ή δήλωσης συνιστά «καθεστώς αδειοδότησης» κατά την έννοια των άρθρων 9 και 10 της Οδηγίας.
- Αν οι απαιτήσεις συμμόρφωσης με πολεοδομικά ή χωροταξικά κριτήρια είναι σύμφωνες με τις αρχές της αναλογικότητας και της διαφάνειας.
- Αν οι περιορισμοί μπορούν να δικαιολογηθούν για λόγους δημοσίου συμφέροντος (π.χ. προστασία κατοικίας, αστικός σχεδιασμός).
Η ευρύτερη σημασία για τη βραχυχρόνια μίσθωση
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της ισορροπίας μεταξύ:
- Της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών,
- Και της δυνατότητας των κρατών-μελών ή των περιφερειών να ρυθμίζουν την τουριστική δραστηριότητα.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις Βρυξέλλες. Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν θεσπίσει αυστηρά καθεστώτα για τη βραχυχρόνια μίσθωση, επικαλούμενες:
- Στεγαστική κρίση,
- Υπερτουρισμό,
- Αλλοίωση της οικιστικής φυσιογνωμίας.
Μία μελλοντική απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση C-813/24 θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι εθνικές και περιφερειακές ρυθμίσεις σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η σύγκριση με την υπόθεση «Cali Apartments»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η σύγκριση με την απόφαση Cali Apartments.
Στην υπόθεση εκείνη, το γαλλικό καθεστώς κρίθηκε συμβατό, διότι:
- Στηρίχθηκε σε συγκεκριμένα δεδομένα για στεγαστική πίεση,
- Εφαρμόστηκε στοχευμένα,
- Εξαιρούσε τις κύριες κατοικίες,
- Συνδέθηκε με σαφή τεκμηρίωση.
Αντίθετα, στην περίπτωση των Βρυξελλών, η εφαρμογή εμφανίζεται πιο γενικευμένη και λιγότερο διαφοροποιημένη.
Οι λιγότερο περιοριστικές εναλλακτικές
Η γνωμοδότηση αναφέρεται επίσης στο γεγονός ότι άλλες βελγικές περιφέρειες, όπως η Φλάνδρα και η Βαλλονία, εφαρμόζουν ηπιότερα σχήματα:
- Σύστημα απλής εγγραφής (registration),
- Ελέγχους εκ των υστέρων,
- Μηχανισμούς παρακολούθησης αντί για προληπτική πολεοδομική άδεια.
Η ύπαρξη τέτοιων εναλλακτικών μοντέλων ενισχύει το επιχείρημα ότι μπορεί να υπάρχουν λιγότερο περιοριστικά μέσα για την επίτευξη των ίδιων στόχων δημόσιας πολιτικής.
Ευρωπαϊκό αποτύπωμα
Η υπόθεση παρακολουθείται στενά από τον κλάδο. Η European Holiday Home Association (EHHA) χαιρετίζει τη γνωμοδότηση, υποστηρίζοντας ότι η σαφήνεια, η τεκμηρίωση και η αναλογικότητα αποτελούν προϋπόθεση για βιώσιμη ρύθμιση.
Η τελική απόφαση του ΔΕΕ αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ενδέχεται να διαμορφώσει το ευρωπαϊκό πλαίσιο ισορροπίας μεταξύ:
- Ελευθερίας παροχής υπηρεσιών,
- Και δικαιώματος των πόλεων να αντιμετωπίζουν στεγαστικές πιέσεις και υπερτουρισμό.
Το κρίσιμο: δεν είναι ακόμη απόφαση
Παρά τη σαφή κατεύθυνση της εισήγησης, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι:
- Η γνωμοδότηση δεν δεσμεύει το Δικαστήριο.
- Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα εκδώσει την τελική του απόφαση σε μεταγενέστερο χρόνο.
- Το εθνικό δικαστήριο θα εφαρμόσει την ερμηνεία αυτή στη συγκεκριμένη διαφορά.
Ωστόσο, εάν το ΔΕΕ ακολουθήσει τη λογική της εισήγησης, τότε το μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πόλεις θα είναι καθαρό: ρύθμιση, ναι — αλλά μόνο με αποδείξεις, αναλογικότητα και σαφή νομικά κριτήρια.
Τι αναμένεται
Το επόμενο στάδιο είναι:
- Κατάθεση γραπτών παρατηρήσεων από τα μέρη και τα κράτη-μέλη,
- Ενδεχόμενη προφορική διαδικασία,
- Πρόταση Γενικού Εισαγγελέα (εφόσον οριστεί),
- Και τελικά έκδοση απόφασης από το ΔΕΕ.
Μέχρι τότε, είναι κρίσιμο να αποφεύγεται η παρανόηση ότι πρόκειται για «καταδικαστική» ή «ακυρωτική» απόφαση κατά της Περιφέρειας Βρυξελλών. Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της προδικαστικής ερμηνείας.
