Στην απόσυρση της διάταξης που προβλέπει την υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωμή στις παραδόσεις προϊόντων μέσω εταιρειών courier αναμένεται να προχωρήσει το οικονομικό επιτελείο, σύμφωνα με πληροφορίες, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συνέχιση των πληρωμών με μετρητά κατά την παραλαβή των παραγγελιών.
Η συγκεκριμένη διάταξη περιλαμβάνεται στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση στις 7 Οκτωβρίου 2026 και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, παρεμβάσεις για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Η προοπτική απόσυρσης της, σηματοδοτεί αλλαγή σχεδιασμού για ένα μέτρο που θα επηρέαζε άμεσα εκατομμύρια συναλλαγές ηλεκτρονικού εμπορίου, καθώς θα περιόριζε τη δυνατότητα των καταναλωτών να εξοφλούν με μετρητά τις παραγγελίες τους κατά την παράδοση.
Τι προέβλεπε η διάταξη του σχεδίου νόμου
Η επίμαχη ρύθμιση περιλαμβάνεται στα άρθρα 299 και 300 του σχεδίου νόμου. Το άρθρο 299 προβλέπει την υποχρεωτική χρήση ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής για αγορές αγαθών από ιδιώτες, όταν η αποστολή και η παράδοση πραγματοποιούνται μέσω εταιρείας ταχυμεταφορών και η εξόφληση γίνεται κατά την παράδοση. Η υποχρέωση θα ίσχυε ανεξαρτήτως ποσού, ακόμη και για παραγγελίες λίγων ευρώ.
Ειδικότερα, η ρύθμιση τροποποιεί την παράγραφο 3 του άρθρου 20 του νόμου 3842/2010, επεκτείνοντας την υποχρεωτική ηλεκτρονική εξόφληση και στις συγκεκριμένες συναλλαγές. Έτσι, ενώ για τις σχετικές συναλλαγές με ιδιώτες ισχύει γενικός κανόνας ηλεκτρονικής πληρωμής από τα 500 ευρώ και άνω, για τις παραδόσεις μέσω courier θα προβλεπόταν ειδική υποχρέωση ανεξαρτήτως αξίας.
Το άρθρο 300 προβλέπει την επιβολή προστίμου στις εταιρείες ταχυμεταφορών που αποδέχονται πληρωμές με μετρητά, ύψους διπλάσιου της αξίας της συναλλαγής.
Η υποχρεωτική μετάβαση στις ηλεκτρονικές πληρωμές παρουσιάζει προφανή πλεονεκτήματα για την ιχνηλασιμότητα των συναλλαγών αλλά κυρίως την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής. Ωστόσο, η καθολική εφαρμογή του μέτρου, ανεξαρτήτως ποσού, δημιουργεί ερωτήματα για την αναγκαιότητα και την αναλογικότητά του.
Το πρώτο ζήτημα αφορά την ισονομία. Η επιλογή ενός συγκεκριμένου καναλιού παράδοσης ως πεδίου υποχρεωτικής ηλεκτρονικής πληρωμής απαιτεί επαρκή αιτιολόγηση, ιδίως όταν άλλες συναλλαγές εξακολουθούν να επιτρέπουν τη χρήση μετρητών υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις (έως 500 ευρώ).
Το δεύτερο αφορά την αναλογικότητα. Η επιβολή της ίδιας υποχρέωσης σε μια παραγγελία μικρής αξίας και σε μια συναλλαγή εκατοντάδων ευρώ, χωρίς διάκριση ως προς το ύψος της συναλλαγής, εγείρει το ερώτημα εάν θα μπορούσαν να επιτευχθούν οι ίδιοι στόχοι με ηπιότερα μέσα. Πρόσθετος προβληματισμός αφορά το προβλεπόμενο πρόστιμο, καθώς η κύρωση θα ανερχόταν στο διπλάσιο της αξίας της συναλλαγής που εξοφλείται με μετρητά.
Το ζήτημα συνδέεται όμως και με το καθεστώς των μετρητών ως νόμιμου χρήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι τα τραπεζογραμμάτια και τα κέρματα ευρώ έχουν καθεστώς νόμιμου χρήματος στην ευρωζώνη και ότι, καταρχήν, αυτό συνεπάγεται υποχρέωση αποδοχής τους. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι μπορούν να υπάρχουν εξαιρέσεις και περιορισμοί, μεταξύ άλλων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και του ξεπλύματος χρήματος.
Επομένως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι κάθε περιορισμός στη χρήση μετρητών αντίκειται αυτομάτως στο ευρωπαϊκό δίκαιο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν ένας συγκεκριμένος περιορισμός δικαιολογείται από θεμιτό σκοπό και πληροί τις απαιτήσεις αναλογικότητας και συμβατότητας με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει επίσης αναδείξει τη σημασία της διατήρησης της πρόσβασης στα μετρητά και της δυνατότητας χρήσης τους στις καθημερινές συναλλαγές.
Επιστροφή στην επιλογή του καταναλωτή
Με την απόσυρση της διάταξης, οι καταναλωτές θα μπορούν να συνεχίσουν να επιλέγουν την πληρωμή με μετρητά κατά την παραλαβή των παραγγελιών τους, παράλληλα με τις διαθέσιμες ηλεκτρονικές μεθόδους πληρωμής.
Η εξέλιξη αυτή θα διατηρήσει ένα καθιερωμένο μέσο εξόφλησης στο ηλεκτρονικό εμπόριο, χωρίς να αποκλείει την ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και των ελεγκτικών μηχανισμών για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής.
Το ζητούμενο για την κυβέρνηση είναι να διασφαλίσει τη διαφάνεια και τη φορολογική συμμόρφωση, χωρίς να επιβάλλει περιορισμούς που ενδέχεται να δημιουργούν δυσανάλογα εμπόδια στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις. Η απόσυρση της συγκεκριμένης πρόβλεψης, , θα σηματοδοτήσει επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο επιχειρείται η ενίσχυση των ηλεκτρονικών πληρωμών στις παραδόσεις προϊόντων, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητα χρήσης μετρητών.
