Μια από τις πλέον καθοριστικές συσκέψεις για το μέλλον των νησιών μας εξελίχθηκε το μεσημέρι της Δευτέρας, θέτοντας τις βάσεις για μια ριζική ανατροπή σε όσα γνωρίζαμε για τη διαχείριση των απορριμμάτων και τις υποδομές στα μικρά νησιά. Υπό την προεδρία του Περιφερειάρχη Γιώργου Χατζημάρκου και με τη συμμετοχή 29 Δημάρχων από Κυκλάδες και Δωδεκάνησα, το μήνυμα ήταν σαφές: κανένα νησί, όσο μικρό κι αν είναι, δεν θα μείνει πίσω στην κούρσα της ανάπτυξης και της περιβαλλοντικής θωράκισης.
Η ατζέντα άνοιξε με την Ολοκληρωμένη Χωρική Ανάπτυξη (ΟΧΑ), ένα στρατηγικό εργαλείο που έρχεται να δώσει λύσεις εκεί που η υποστελέχωση των μικρών Δήμων ύψωνε ανυπέρβλητα τείχη. Με προϋπολογισμό 37,2 εκατομμυρίων ευρώ από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας, εξετάστηκαν ένα προς ένα 62 έργα που αφορούν την καρδιά της καθημερινότητας του νησιώτη: από την ύδρευση και την αποχέτευση μέχρι τον πολιτισμό, την υγεία και την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
Η προετοιμασία ενός έτους βγαίνει τώρα στο φως, με στόχο την οριστικοποίηση της λίστας εντός του 2026. Ο πήχης μπαίνει ψηλά, καθώς η Περιφέρεια επιδιώκει να δημιουργήσει συνθήκες ίσων ευκαιριών για νησιά που μέχρι σήμερα αδυνατούσαν να διεκδικήσουν πόρους λόγω έλλειψης διαχειριστικής επάρκειας.
Μοντέλο Τήλου παντού: Ο «Zero Waste» Χάρτης του Αιγαίου
Η μεγάλη είδηση, ωστόσο, αφορά την εθνικής κλίμακας παρέμβαση για τα απορρίμματα, με τον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου να αναλαμβάνει ρόλο-κλειδί ως φορέας υλοποίησης. Το πρόγραμμα, που ξεπερνά τα 250 εκατομμύρια ευρώ, χωρίζει τα νησιά σε δύο ταχύτητες, φέρνοντας την επανάσταση του «Zero Waste» στα πολύ μικρά νησιά κάτω των 1.400 κατοίκων.
Σε αυτά τα νησιά —μεταξύ των οποίων η Χάλκη, το Καστελόριζο, η Τήλος και η Αστυπάλαια— οι κάδοι καταργούνται. Το σύστημα γίνεται «πόρτα-πόρτα», με πλήρη διαλογή βιοαποβλήτων και ανακυκλώσιμων, τοπική κομποστοποίηση και ενεργειακή αξιοποίηση του υπολείμματος εκτός νησιού. Είναι η οριστική απάντηση στο πρόβλημα της ταφής, που για δεκαετίες «πλήγωνε» το περιβάλλον και την αισθητική των νησιών μας.
Για τους μεγαλύτερους νησιωτικούς δήμους (έως 10.000 κατοίκους), το πλάνο προβλέπει ένα μεικτό σύστημα υποστήριξης. Αν και η αποκομιδή παραμένει στους Δήμους, ο ΦοΔΣΑ θα καλύψει πλήρως το κόστος επένδυσης και λειτουργίας για τουλάχιστον έξι χρόνια, εξοπλίζοντας τους δήμους με σύγχρονα μέσα και τοπικά κέντρα διαλογής.
Ο Γιώργος Χατζημάρκος δεν έκρυψε την ικανοποίησή του για τη θεσμική αναγνώριση του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, τονίζοντας πως η επιλογή του ως φορέα υλοποίησης ενός έργου που αφορά 60 νησιά πανελλαδικά, αποτελεί τίτλο τιμής για όλη την αυτοδιοίκηση της περιοχής μας. Ο στόχος είναι πλέον χειροπιαστός: δημοπράτηση μέχρι τον Ιούνιο, ανάδοχος έως το τέλος του 2026 και πλήρης λειτουργία του νέου συστήματος το καλοκαίρι του 2027.
H καταγραφή των νησιών που περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, χωρισμένα στις δύο κατηγορίες βάσει του πληθυσμιακού κριτηρίου, όπως ορίστηκαν στη σύσκεψη
Κατηγορία Α: Ολιστική διαχείριση (Zero Waste – Μηδενική Ταφή)
Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται τα νησιά κάτω των 1.400 κατοίκων, όπου θα εφαρμοστεί το μοντέλο της Τήλου (συλλογή πόρτα-πόρτα, πλήρης ανακύκλωση και κομποστοποίηση).
Τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου:
-
Δωδεκάνησα: Αγαθονήσι, Χάλκη, Καστελόριζο (Μεγίστη), Τήλος, Λειψοί, Νίσυρος, Κάσος, Αστυπάλαια.
-
Κυκλάδες: Σίκινος, Ανάφη, Φολέγανδρος, Κίμωλος, Σέριφος, Αντίπαρος, Μικρές Κυκλάδες (Ηρακλειά, Σχοινούσα, Δονούσα, Κουφονήσι).
(Στην ίδια κατηγορία πανελλαδικά περιλαμβάνονται επίσης: Γαύδος, Άγιος Ευστράτιος, Ψαρά, Ελαφόνησος, Οινούσσες, Μεγανήσι, Διαπόντιοι Νήσοι, Αγκίστρι, Φούρνοι).
Κατηγορία Β: Μεικτό σύστημα διαχείρισης
Εδώ εντάσσονται τα νησιά με πληθυσμό από 1.400 έως 10.000 κατοίκους, όπου ο ΦοΔΣΑ θα ενισχύσει τις υποδομές και τον εξοπλισμό για χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων και ανακύκλωση.
Τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου:
-
Δωδεκάνησα: Σύμη, Πάτμος, Κάρπαθος, Λέρος.
-
Κυκλάδες: Κύθνος, Αμοργός, Ίος, Κέα, Σίφνος, Μήλος, Άνδρος, Τήνος.
(Στην ίδια κατηγορία πανελλαδικά περιλαμβάνονται επίσης: Ύδρα, Παξοί, Σαμοθράκη, Ιθάκη, Σκύρος, Αλόννησος, Πόρος, Κύθηρα, Σπέτσες, Σκόπελος, Σκιάθος, Τροιζηνία – Μέθανα, Ικαρία).
Ειδικές Προσθήκες και Διεκδικήσεις
Αξίζει να σημειωθεί πως ο Περιφερειάρχης ζήτησε τη συμπερίληψη στον σχεδιασμό των πολύ μικρών νησιών και οικισμών που συχνά «διαφεύγουν» της στατιστικής, όπως:
-
Ψέριμος και Τέλενδος (μέσω του Δήμου Καλυμνίων).
-
Μαράθι και Αρκιοί.
-
Θηρασιά.
