Επιχειρείται μιας τολμηρή και ουσιαστική Συνταγματική Αναθεώρηση, ικανή να προσαρμόσει το θεσμικό θεμέλιο της Ελληνικής Δημοκρατίας στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και των επόμενων γενεών, υπογράμμισε από το βήμα της Ολομέλειας της Βουλής ο Κοσμήτορας της Βουλής και Βουλευτής Δωδεκανήσου Βασίλης Α. Υψηλάντης, δίνοντας επίσης ιδιαίτερη έμφαση στη συνταγματική θωράκιση της νησιωτικότητας.
Ο κ. Υψηλάντης χαρακτήρισε τη διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης κορυφαία στιγμή για το Ελληνικό Κοινοβούλιο, επισημαίνοντας ότι το Σύνταγμα δεν αποτελεί ένα στατικό κείμενο μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, αλλά τον θεσμικό χάρτη που οφείλει να εξελίσσεται, να αντέχει στον χρόνο και να προετοιμάζει τη χώρα για τις προκλήσεις του μέλλοντος.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ιστορική και θεσμική διαδρομή της Νέας Δημοκρατίας, της παράταξης του Κωνσταντίνου Καραμανλή που αποκατέστησε τη Δημοκρατία το 1974 και εισηγήθηκε το Σύνταγμα του 1975, υπογραμμίζοντας ότι και σήμερα επιλέγει «τον δύσκολο δρόμο της ευθύνης αντί της αδράνειας».
Ο Βασίλης Α. Υψηλάντης αναφέρθηκε στις μεγάλες θεσμικές τομές που περιλαμβάνονται στην αναθεωρητική πρόταση και αφορούν, μεταξύ άλλων, το κράτος δικαίου και την ποινική ευθύνη των υπουργών, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την αξιοκρατία στη δημόσια διοίκηση, την καλή νομοθέτηση και τη δημοσιονομική υπευθυνότητα, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, την προστασία της ελληνικής γλώσσας και των εθνικών συμβόλων, καθώς και τις νέες προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης και της κλιματικής αλλαγής.
«Η νησιωτικότητα πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη κανονιστική δύναμη»
Ξεχωριστό μέρος της παρέμβασής του αφιέρωσε στη νησιωτικότητα και στην ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης του άρθρου 101 παρ. 4 του Συντάγματος.
Υπενθύμισε ότι η ιδιαιτερότητα των νησιωτικών περιοχών κατοχυρώθηκε συνταγματικά με την Αναθεώρηση του 2008 και υποστήριξε ότι πλέον απαιτείται αναβαθμισμένη αξιοποίηση του κανονιστικού περιεχομένου της διάταξης, ώστε η ειδική μέριμνα της Πολιτείας για τα νησιά να μην παραμένει μια γενική διακήρυξη αρχής, αλλά να αποκτήσει σαφέστερο και ισχυρότερο περιεχόμενο.
Ειδικότερα, πρότεινε η εφαρμογή της αρχής της νησιωτικότητας να συνδεθεί με σαφέστερα κριτήρια σε κρίσιμους τομείς της καθημερινότητας των νησιωτών, όπως:
● η υγεία,
● η ενέργεια,
● οι μεταφορές,
● η ύδρευση,
● η ισοδυναμία πρόσβασης των κατοίκων των νησιών σε βασικά δημόσια αγαθά και υπηρεσίες σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα.
Παράλληλα, ζήτησε τη ρητή σύνδεση της νησιωτικότητας με την κλιματική προσαρμογή, καθώς τα νησιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των συνεπειών της λειψυδρίας, της διάβρωσης των ακτών και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Από την πρόταση του 2019 στη σημερινή Συνταγματική Αναθεώρηση
Ο Βασίλης Α. Υψηλάντης υπενθύμισε και τη μέχρι σήμερα προσωπική θεσμική του συμβολή για την ενίσχυση της νησιωτικότητας.
Όπως τόνισε, είχε προτείνει τη σχετική πρόβλεψη που έγινε αποδεκτή και εισήχθη στον ν. 4622/2019 για το «Επιτελικό Κράτος», εντάσσοντας τη διάσταση της νησιωτικότητας στη διαδικασία αξιολόγησης των συνεπειών των ρυθμίσεων.
Παράλληλα, επανέφερε την πρόταση που είχε διατυπώσει ήδη κατά τη Συνταγματική Αναθεώρηση του 2019 για αναδιατύπωση της παραγράφου 4 του άρθρου 101, προκειμένου η συνταγματική πρόβλεψη να αποκτήσει μεγαλύτερη εγγυητική ένταση και να μπορεί να παράγει ουσιαστικότερα αποτελέσματα στον νομοθετικό, διοικητικό αλλά και δικαστικό έλεγχο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στη δημογραφική διάσταση της νησιωτικότητας, συνδέοντάς την ευθέως με την εθνική και γεωστρατηγική σημασία της διατήρησης ζωντανών των ακριτικών νησιών.
«Κάθε κάτοικος που παραμένει από το Καστελλόριζο έως το Αγαθονήσι, σε κάθε νησί μας του Βόρειου, Ανατολικού και Νότιου Αιγαίου, συνιστά ζωντανή και διαρκή υπεράσπιση της χώρας μας. Το δημογραφικό ζήτημα στα νησιά μας δεν είναι μόνο κοινωνικό, είναι και γεωστρατηγικό και το Σύνταγμα οφείλει να το αναγνωρίζει ως τέτοιο», υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Ο Κοσμήτορας της Βουλής και Βουλευτής Δωδεκανήσου κατέληξε τονίζοντας ότι η Συνταγματική Αναθεώρηση αποτελεί ευθύνη απέναντι όχι μόνο στη σημερινή Ελλάδα αλλά και στις επόμενες γενιές, καθώς από τις επιλογές της σημερινής Βουλής θα κριθεί η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα των θεσμών της χώρας για τις επόμενες δεκαετίες.
Το πλήρες κείμενο της ομιλίας του Βασίλη Α. Υψηλάντη :
«Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Η σημερινή συζήτηση, αναμφισβήτητα, αποτελεί κορυφαία στιγμή για το Κοινοβούλιό μας. Με την πρόταση αναθεώρησης διατάξεων του Συντάγματος, αναλαμβάνουμε την ευθύνη να προτείνουμε την προσαρμογή του θεσμικού θεμελίου της Ελληνικής Δημοκρατίας στις ανάγκες της εποχής μας και στις απαιτήσεις των γενεών που ακολουθούν.
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή την πρωτοβουλία αναλαμβάνει, με ανοιχτή της πρόταση στην κοινωνία και τα κόμματα, η Νέα Δημοκρατία. Η παράταξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή, που αποκατέστησε τη Δημοκρατία το 1974 και εισηγήθηκε το Σύνταγμα του 1975, το μακροβιότερο, πληρέστερο και πιο επιτυχημένο Σύνταγμα της μεταπολιτευτικής Ελλάδας — το Σύνταγμα που δυστυχώς καταψήφισαν και τότε τα κόμματα της Αντιπολίτευσης.
Άλλωστε η ΝΔ, διαχρονικά αντιμετωπίζει τους θεσμούς όχι ως πεδίο κομματικών σκοπιμοτήτων αλλά ως εθνική παρακαταθήκη, είναι εκείνη που και σήμερα επιλέγει τον δύσκολο δρόμο της ευθύνης αντί της αδράνειας.
Θέσφατο είναι ότι το Σύνταγμα δεν είναι κείμενο για μια συγκεκριμένη μόνον ιστορική περίοδο. Δημιουργείται, με δημοκρατική συνείδηση, για να αντέχει στο χρόνο, να απαντά στις προκλήσεις που έρχονται και να δημιουργεί προϋποθέσεις ώστε η Δημοκρατία να εξελίσσεται χωρίς να χάνει τις θεμελιώδεις αρχές της. Σήμερα, πενήντα και πλέον χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, η Ελλάδα προχωρά σε μια νέα γενιά θεσμικών μεταρρυθμίσεων, που ενισχύουν το κράτος δικαίου, εκσυγχρονίζουν τη λειτουργία του κράτους, αξιοποιούν τις δυνατότητες της τεχνολογικής προόδου, προστατεύουν αποτελεσματικότερα τα δικαιώματα των πολιτών και θωρακίζουν τη χώρα απέναντι στις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.
Με αυτή τη συνείδηση ευθύνης προσέρχεται σήμερα η Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας στη φάση αυτή της αναθεωρητικής διαδικασίας. Όχι για να υπηρετήσει πρόσκαιρες πολιτικές σκοπιμότητες, αλλά για να προτείνει στις επόμενες γενιές ένα Σύνταγμα ακόμη πιο σύγχρονο, πιο λειτουργικό και πιο ανθεκτικό, αντάξιο της ευρωπαϊκής πορείας και των προσδοκιών της ελληνικής κοινωνίας.
Πιο συγκεκριμένα, η πρόταση επικεντρώνεται σε πολλαπλά επίπεδα θεσμικής μεταρρύθμισης:
• Ενίσχυση του κράτους δικαίου: η παρέμβαση στο άρθρο 86 εκσυγχρονίζει το πλαίσιο της ποινικής ευθύνης των υπουργών, διασφαλίζοντας την ισορροπία μεταξύ πολιτικής ευθύνης και δικαιοκρατικών εγγυήσεων, με σαφήνεια που θωρακίζει την αρχή της ισονομίας.
• Δικαστική ανεξαρτησία: ενισχύονται οι εγγυήσεις λειτουργικής και οργανωτικής αυτοτέλειας της Δικαιοσύνης, με διατάξεις που αποσαφηνίζουν τους μηχανισμούς επιλογής, σταθερότητας και πειθαρχικής εποπτείας των δικαστικών λειτουργών, ώστε να αποτρέπονται συγκρούσεις αρμοδιοτήτων.
• Δημόσια διοίκηση και αξιοκρατία: η σύνδεση της μονιμότητας με αντικειμενικά κριτήρια αξιολόγησης και μηχανισμούς προαγωγής βάσει αξιοκρατίας θεμελιώνει ρητά, σε συνταγματικό επίπεδο, τις αρχές αξιολόγησης, διαφάνειας και προστασίας από καταχρηστικές απολύσεις, συνδυάζοντας τη διοικητική ευελιξία με εγγυήσεις για τα προσωπικά δικαιώματα.
• Καλή νομοθέτηση και δημοσιονομική υπευθυνότητα: η συνταγματική κατοχύρωση αρχών βελτίωσης της νομοθετικής διαδικασίας, διαφάνειας στις δημοσιονομικές επιλογές και σαφών κανόνων διαχείρισης του δημοσίου χρέους ενισχύει τη λογοδοσία και τη χρηστή διοίκηση.
• Εκπαίδευση και ερευνητικό οικοσύστημα: η πρόταση εισάγει για πρώτη φορά τη συνταγματική δυνατότητα αναγνώρισης μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημιακών φορέων, με σαφείς προϋποθέσεις λειτουργίας και εγγυήσεις ποιότητας που διαφυλάσσουν το δημόσιο συμφέρον στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
• Πολιτισμός, γλώσσα και σύμβολα: η κατοχύρωση της προστασίας της ελληνικής γλώσσας και των εθνικών συμβόλων ενισχύει την πολιτιστική συνέχεια, με πλήρη σεβασμό στις θεμελιώδεις ελευθερίες.
• Νέες προκλήσεις: η ενσωμάτωση στο συνταγματικό πλαίσιο ζητημάτων όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική αλλαγή αποτελεί καινοτόμο βήμα, με διατάξεις που προσδιορίζουν σαφείς αρχές —προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων, προστασία περιβάλλοντος, διαφάνεια αλγοριθμικών αποφάσεων— διασφαλίζοντας απρόσκοπτη εφαρμογή.
• Τοπική αυτοδιοίκηση, κόμματα και ανεξάρτητες αρχές: η αναθεώρηση θεσπίζει ισχυρότερες εγγυήσεις για την αυτονομία της τοπικής αυτοδιοίκησης, το δημοκρατικό πλαίσιο των κομμάτων και την ανεξαρτησία των εποπτικών αρχών, με σαφείς κανόνες αρμοδιοτήτων και λογοδοσίας.
Στο ίδιο αυτό πλαίσιο της αποκέντρωσης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στη νησιωτικότητα, γιατί εκεί η παράταξή μας και έχει συνεισφέρει και οφείλει να συνεχίσει να πρωτοπορεί.
Η ιδιαιτερότητα των νησιωτικών περιοχών κατοχυρώθηκε στο Σύνταγμα με την Αναθεώρηση του 2008, στο άρθρο 101 παράγραφος 4, χάρη στις επίμονες προσπάθειες της Νέας Δημοκρατίας, η οποία είχε ήδη πετύχει την αναγνώρισή της σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Υποχρέωσή μας η αναβαθμισμένη αξιοποίηση του κανονιστικού περιεχομένου της παραγράφου, ώστε η μέριμνα του κοινού και κανονιστικού νομοθέτη για τις νησιωτικές περιοχές να συνοδεύεται από σαφέστερα κριτήρια εφαρμογής σε βασικούς τομείς όπως η υγεία, η ενέργεια, οι μεταφορές και η ύδρευση, ενισχύοντας έτσι την ισοδυναμία πρόσβασης μεταξύ νησιωτικής και ηπειρωτικής χώρας.
Της ρητής σύνδεσης της νησιωτικής ιδιαιτερότητας με την κλιματική προσαρμογή — τη λειψυδρία, τη διάβρωση των ακτών, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας — ώστε το άρθρο 101 να παραμείνει διαρκώς επίκαιρο μπροστά στις προκλήσεις της εποχής μας.
Είμαι υπερήφανος γιατί είχα προτείνει και έγινε αποδεκτή η διάταξη, που εισήχθη με τον ν. 4622/2019 («Επιτελικό Κράτος») και ενσωματώνει για πρώτη φορά, στο άρθρο 62, με τόσο σαφή τρόπο τη νησιωτικότητα η οποία προβλέπει ότι «Κάθε σχέδιο νόμου, τροπολογία και κανονιστική πράξη μείζονος οικονομικής ή κοινωνικής σημασίας συνοδεύεται υποχρεωτικά από Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης.»
Και αυτή η προσήλωση έχει και μια βαθύτερη εθνική σημασία αφού κάθε κάτοικος που παραμένει από το Καστελλόριζο έως το Αγαθονήσι, σε κάθε νησί μας του Βόρειου, Ανατολικού και Νότιου Αιγαίου, συνιστά ζωντανή και διαρκή υπεράσπιση της χώρας μας. Το δημογραφικό ζήτημα στα νησιά μας δεν είναι μόνο κοινωνικό, είναι και γεωστρατηγικό, και το Σύνταγμα οφείλει να το αναγνωρίζει ως τέτοιο.
Θα είμαι περισσότερο υπερήφανος αν αυτό τηρείται από τη διοίκηση όπως και όταν φθάσουμε κάποτε στην ωριμότητα, αυτό που πρότεινα κατά την Αναθεώρηση του 2019, να αναδιατυπωθεί η παρ. 4 του άρθρου 101 του Συντάγματος ώστε να μπορέσει η διάταξη αυτή να αναβαθμιστεί και να λειτουργήσει εγγυητικά και με μεγαλύτερη ένταση σε σχέση με τη νομοθετικό, διοικητικό και δικαστικό έλεγχο.
Η συνταγματική αναθεώρηση, με την ευχή να ευοδοθεί, διασφαλίζει δύο βασικές αρχές. Της νομιμότητας και προβλεψιμότητας. Κάθε καινοτομία συνοδεύεται από σαφή νομοθετικά και θεσμικά εργαλεία εφαρμογής, ώστε να αποφεύγονται κενά και διενέξεις αρμοδιοτήτων, ενώ ο ευρύς δημόσιος διάλογος με επιστημονικές, δικαστικές και κοινωνικές δυνάμεις εξασφαλίζει στις νέες διατάξεις ευρεία αποδοχή και λειτουργική ωριμότητα.
Η επιλογή μας είναι ο πυρήνας της συνταγματικής μας ευθύνη. Η ψήφος μας θα κρίνει όχι μόνο τα υπό αναθεώρηση άρθρα αλλά και την αποτελεσματικότητα των θεσμών που θα υπηρετήσουν την ελληνική δημοκρατία στο εγγύς και απώτερο μέλλον.
Σας ευχαριστώ.»
