Στο ορεινό χωριό της Ρόδου, Σάλακος, εδώ και αρκετά χρόνια, μια ομάδα νέων, αλλά αποφασισμένων ανθρώπων, λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας, στην τοπική κοινωνία. Αφήνουν τις δουλειές τους, τις οικογένειές τους και την καθημερινότητά τους, φορούν τον προστατευτικό τους εξοπλισμό και βρίσκονται εκεί όπου υπάρχει ανάγκη. Αυτή η φιλοσοφία έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια σε οργανωμένη εθελοντική δράση, με βασικό στόχο την προστασία του χωριού, του δάσους του Προφήτη Ηλία και της ευρύτερης περιοχής.
Η Εθελοντική Ομάδα Αντιμετώπισης Καταστροφών Σαλάκου αποτελεί σήμερα ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα οργανωμένου εθελοντισμού στη Ρόδο. Άνθρωποι του χωριού, με διαφορετικές επαγγελματικές και προσωπικές υποχρεώσεις, έχουν επιλέξει να διαθέτουν χρόνο, δυνάμεις και πολλές φορές δικά τους μέσα, ώστε να βρίσκονται σε ετοιμότητα απέναντι στις πυρκαγιές, στις πλημμύρες και στα ακραία καιρικά φαινόμενα που μπορεί να απειλήσουν την περιοχή.
Ο πρόεδρος της ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σαλάκου, Παναγιώτης Εγγλέζος, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, περιέγραψε μια πορεία που ξεκίνησε ουσιαστικά από την ανάγκη των ίδιων των κατοίκων να προστατεύσουν τον τόπο, στον οποίο είχαν αποφασίσει να ζήσουν. Η προσπάθεια άρχισε το 2011, ενώ το 2013 συγκροτήθηκε η ομάδα με δέκα κατοίκους του χωριού, αρχικά μέσα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σαλάκου. Το μοντέλο αυτό αποτέλεσε στη συνέχεια παράδειγμα και για άλλες εθελοντικές ομάδες.
«Αποφασίσαμε να μένουμε στο χωριό μας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Εγγλέζος, εξηγώντας με λίγες λέξεις τη λογική πάνω στην οποία χτίστηκε όλη αυτή η προσπάθεια. Για τους ανθρώπους της Σαλάκου η προστασία του τόπου δεν ήταν κάτι… αφηρημένο. Ήταν η εικόνα που αντίκριζαν κάθε πρωί ανοίγοντας την πόρτα του σπιτιού τους: το χωριό τους και το δάσος του Προφήτη Ηλία.
Η γεωγραφική θέση της Σαλάκου κάνει αυτή την παρουσία ακόμη πιο σημαντική. Πρόκειται για ένα από τα ορεινά χωριά της Ρόδου, δίπλα σε μια ιδιαίτερα σημαντική δασική περιοχή, που δεν αντιμετωπίζει μόνο τον κίνδυνο των πυρκαγιών τους θερινούς μήνες. Τον χειμώνα ισχυρές βροχοπτώσεις και έντονα καιρικά φαινόμενα μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την ύπαρξη ανθρώπων οι οποίοι γνωρίζουν τον τόπο, τα δύσκολα σημεία και τις ιδιαιτερότητές του.
Σήμερα η ομάδα έχει περάσει σε μια νέα φάση της λειτουργίας της. Όπως ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Παναγιώτης Εγγλέζος, ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες για το νέο καταστατικό και την αυτόνομη πλέον λειτουργία της. Διαθέτει 47 μέλη, από τα οποία τα 27 είναι πιστοποιημένοι και ενεργοί εθελοντές Πολιτικής Προστασίας, έτοιμοι να κληθούν όταν χρειαστεί για περιστατικά όπως πυρκαγιές και πλημμύρες. Περίπου 20 ακόμη είναι δόκιμα μέλη και βρίσκονται σε διαδικασία εκπαίδευσης και προετοιμασίας.
Η εκπαίδευση, άλλωστε, είναι για την ομάδα βασική προϋπόθεση και όχι μια τυπική διαδικασία. Ο κ. Εγγλέζος ήταν σαφής ως προς αυτό: όποιος θέλει να βρίσκεται σε μια επιχείρηση δεν αρκεί να έχει μόνο καλή διάθεση. Πρέπει να γνωρίζει τι κάνει, να διαθέτει τα σωστά μέσα ατομικής προστασίας και να είναι σε θέση να λειτουργήσει μέσα σε μια οργανωμένη ομάδα, ακολουθώντας τις οδηγίες των αρμόδιων υπηρεσιών.
«Πρέπει να προστατεύσουμε τη δική μας ζωή για να μπορούμε να σώσουμε τους υπόλοιπους», τόνισε, συνοψίζοντας τη βασική αρχή που ακολουθεί η ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σαλάκου.
Όταν η Ρόδος καίγονταν οι εθελοντές μπήκαν μπροστά στις φλόγες
Αυτή η προετοιμασία δοκιμάστηκε με τον πιο σκληρό τρόπο το καλοκαίρι του 2023, όταν η Ρόδος βρέθηκε αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές που έχουν πλήξει το νησί. Η φωτιά έφθασε στην περιοχή του Προφήτη Ηλία και απείλησε άμεσα τη Σάλακο, ενώ είχε δοθεί εντολή εκκένωσης για τη Σάλακο, την Ελεούσα και τη Διμυλιά.
Για τον Παναγιώτη Εγγλέζο εκείνες οι ώρες παραμένουν από τις πλέον έντονες στιγμές της πολυετούς παρουσίας του στον εθελοντισμό. Όπως περιέγραψε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, βρέθηκε να έχει έναν ιδιαίτερα βαρύ ρόλο συντονισμού μαζί με τους εθελοντές, την ώρα που οι πυροσβεστικές δυνάμεις έπρεπε να επιχειρούν ταυτόχρονα σε πολλά διαφορετικά μέτωπα, προκειμένου να προστατεύσουν ανθρώπους, χωριά και περιουσίες.
Η εντολή που, όπως θυμάται, δόθηκε εκείνες τις κρίσιμες ώρες ήταν λιτή, αλλά αποτύπωνε και το μέγεθος της ευθύνης που είχε περάσει στους ανθρώπους της περιοχής: «Παναγιώτη, κάντε ό,τι ξέρετε, να προστατεύσετε». Και αυτό έκαναν.
Η ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σαλάκου βρέθηκε στην πρώτη γραμμή, όπως και δεκάδες ακόμη εθελοντές από ολόκληρη τη Ρόδο. Η δράση της ομάδας εκείνες τις ημέρες καταγράφηκε και δημόσια, ενώ υπάρχουν αναφορές ότι μέτωπο το οποίο κινούνταν απειλητικά προς τη Σάλακο τέθηκε υπό έλεγχο με τη συνδρομή των εθελοντών της.
Η μεγάλη φωτιά του 2023 έδειξε στην πράξη πόσο σημαντική μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη εκπαιδευμένων εθελοντών μέσα στις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες. Οι άνθρωποι αυτοί γνωρίζουν κάθε δρόμο, κάθε δασική διαδρομή, τα σημεία πρόσβασης και τις δυσκολίες του εδάφους. Κυρίως, όμως, γνωρίζουν τι ακριβώς διακυβεύεται, γιατί οι περιοχές που καλούνται να υπερασπιστούν είναι οι περιοχές στις οποίες ζουν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους.
Ο κ. Εγγλέζος αναφέρθηκε και στις συνθήκες κάτω από τις οποίες λειτουργούσαν παλαιότερα οι εθελοντικές ομάδες. Για πολλά χρόνια ακόμη και η εξασφάλιση καυσίμων αποτελούσε υπόθεση των ίδιων των μελών. Όπως είπε, οι εθελοντές συγκέντρωναν χρήματα από το υστέρημά τους, προκειμένου να μπορούν τα οχήματά τους να κινηθούν και η ομάδα να ανταποκριθεί σε ένα συμβάν.
Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, άρχισε να αλλάζει ουσιαστικά από το 2019 και μετά, με μεγαλύτερη αναγνώριση του ρόλου των εθελοντικών οργανώσεων από την Πολιτεία, καλύτερη συνεργασία και σταδιακή ενίσχυση του εξοπλισμού τους. Η ίδια η ΕΘ.ΟΜ.Α.Κ. Σαλάκου είναι ενταγμένη στο επίσημο Μητρώο Εθελοντικών Οργανώσεων Πολιτικής Προστασίας, ενώ η παρουσία της καταγράφεται εδώ και χρόνια στους σχετικούς σχεδιασμούς.
Παράλληλα, μέσα από δωρεές και προγράμματα στήριξης, η ομάδα έχει αποκτήσει υλικό που είναι απαραίτητο για ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη επέμβαση, όπως εξοπλισμό δασοπυρόσβεσης και μέσα ατομικής προστασίας. Μετά την απαιτητική αντιπυρική περίοδο του 2023, ομάδες εθελοντών δασοπυροσβεστών, μεταξύ των οποίων και η ομάδα της Σαλάκου, ενισχύθηκαν με πυροσβεστικό υλικό και εξοπλισμό.
Οι άνθρωποι που βρίσκονται πάντα σε ετοιμότητα
Πίσω όμως από τα οχήματα, τις στολές, τις εκπαιδεύσεις και τις πιστοποιήσεις, εκείνο που κρατά μια τέτοια προσπάθεια ζωντανή είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι. Για περισσότερα από δέκα χρόνια, κάτοικοι της Σαλάκου επιλέγουν να διαθέτουν ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής τους χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα, γνωρίζοντας ότι μπορεί ανά πάσα στιγμή να χρειαστεί να αφήσουν τα πάντα και να βρεθούν απέναντι σε μια φωτιά ή σε ένα άλλο έκτακτο περιστατικό.
Η παρουσία τους δεν περιορίζεται στις μεγάλες καταστροφές που γίνονται… πρωτοσέλιδα. Περιλαμβάνει περιπολίες, επιτήρηση δασικών εκτάσεων, εκπαίδευση, ασκήσεις ετοιμότητας και συνεχή προετοιμασία. Η ομάδα εξακολουθεί και σήμερα να συμμετέχει ενεργά στη δασοπροστασία και στη δασοπυρόσβεση στην περιοχή της Ρόδου.
Ταυτόχρονα, επιχειρεί να μεταφέρει αυτή τη νοοτροπία στις νεότερες γενιές. Τα μέλη της επισκέπτονται σχολεία, δημοτικά και γυμνάσια, μιλώντας στα παιδιά για την εθελοντική προσφορά και τη σημασία της συμμετοχής στα κοινά.
Το μήνυμα του Παναγιώτη Εγγλέζου προς τους νέους, αλλά και προς κάθε πολίτη που σκέφτεται να προσφέρει στον τόπο του, είναι ξεκάθαρο.
«Ο εθελοντισμός είναι τρόπος ζωής», ανέφερε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, καλώντας τους νέους να πλησιάσουν τις οργανωμένες εθελοντικές ομάδες και τους συλλόγους, να εκπαιδευτούν και να κάνουν την προσφορά βίωμα.
Για τους ανθρώπους της Σαλάκου αυτό δεν αποτελεί ένα σύνθημα. Είναι κάτι που εφαρμόζουν εδώ και χρόνια στην πράξη. Κάθε καλοκαίρι που περιπολούν το δάσος, κάθε φορά που φεύγουν από το σπίτι τους για ένα συμβάν και κάθε δύσκολη νύχτα κατά την οποία παραμένουν σε επιφυλακή, υπηρετούν ουσιαστικά την ίδια απόφαση που πήραν όταν ξεκίνησαν: να μείνουν στον τόπο τους και να κάνουν ό,τι μπορούν για να τον προστατεύσουν
