Ποιες είναι οι συνέπειες του υπερτουρισμού για την Αθήνα; Χρειάζεται να μπει ένα όριο; Έχει η πόλη τις υποδομές για να αντέξει πολυπληθή κύματα τουριστών;
Το ζήτημα της έκρηξης του τουρισμού έχει συζητηθεί πολύ. Πιστεύω πως έχει έρθει πια η ώρα να κάνουμε ένα βήμα παραπέρα. Προκειμένου να λειτουργήσουμε έξυπνα και αποτελεσματικά πρέπει πρώτα να συνειδητοποιήσουμε και να αποδεχτούμε κάποια δεδομένα που δεν θα αλλάξουν ούτε εύκολα ούτε γρήγορα. Αυτά οφείλουμε να τα παρακάμψουμε. Πρέπει να δεχτούμε πως πιθανότατα δεν θα γίνουν οι μεγάλες, θαρραλέες παρεμβάσεις που θα θέλαμε από τους πολιτικούς για να ελεγχθεί το φαινόμενο του τουρισμού. Οι πολιτικοί λειτουργούν συχνά μυωπικά, ακολουθώντας αυτά που τους ζητούν οι περισσότεροι, αλλιώς δεν ξαναεκλέγονται. Επομένως, δεν θα υλοποιηθεί κανένα μεγάλης κλίμακας χωροταξικό ή πολεοδομικό σχέδιο που θα επιχειρήσει να ρυθμίσει στρατηγικά το ζήτημα.
Αν διαβάσει κανείς ιστορία της πολεοδομίας στην Ελλάδα, θα διαπιστώσει πως πρόκειται για μια ιστορία μεγάλων ρυθμιστικών σχεδίων που δεν εφαρμόστηκαν ποτέ. Αυτό δεν είναι απαραίτητα όσο αρνητικό ακούγεται. Δυστυχώς, έχει αποδειχθεί διεθνώς πως οι μεγαλεπήβολες πολεοδομικές παρεμβάσεις σπάνια έχουν τις προσδοκώμενες θετικές επιπτώσεις στις πόλεις όπου εφαρμόζονται. Αντίθετα, έχουν συχνά πολύ αρνητικές συνέπειες. Πρόκειται για κοινό μυστικό μεταξύ αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων που δύσκολα διαρρέει εκτός πεδίου.
«Πρέπει να δεχτούμε πως πιθανότατα δεν θα γίνουν οι μεγάλες, θαρραλέες παρεμβάσεις που θα θέλαμε από τους πολιτικούς για να ελεγχθεί το φαινόμενο του τουρισμού».
— Τι θα λέγατε ότι πρέπει να αλλάξει; Ποιο θα θεωρούσατε ως ένα μεγάλο λάθος;
Αν θέλουμε να εκμεταλλευτούμε έξυπνα τη συγκυρία της τουριστικής έκρηξης με στόχο τη μεγιστοποίηση της υπεραξίας στο παρόν και στο μέλλον, πρέπει να λειτουργήσουμε στρατηγικά, ο καθένας στο δικό του μετερίζι. Αυτό δεν είναι κάτι που μπορούν να κάνουν όλοι. Όμως οι «ψαγμένοι» μπορούν, οι λίγοι μεν, αλλά επιδραστικοί πολίτες που δημιουργούν παραδείγματα τα οποία στη συνέχεια μιμούνται οι υπόλοιποι. Ένα πρώτο βήμα είναι να σταματήσουμε να επαναλαμβάνουμε αυτό που κάναμε ως τώρα, ακολουθώντας την οικογένειά μας ή το δίκτυο των «γνωστών» μας. Αυτά αναπαράγουν την κοινοτοπία και μας οδηγούν νομοτελειακά σε αδιέξοδο.
αρχιτέκτονας και διδάκτωρ του ΕΜΠ
Αντίθετα, πρέπει να αναζητήσουμε συμβούλους, συνομιλητές και συνεργάτες ανάμεσα σε αυτούς που έχουν τολμήσει να κάνουν διαφορετικά βήματα. Τα νέα ευφυή παραδείγματα θα προκύψουν όταν συνεργαστούμε με εκείνους που καινοτομούν στον τομέα τους. Γνωρίζουμε πως πλανητικού επιπέδου εξελίξεις αλλάζουν τα δεδομένα. Η κλιματική αλλαγή είναι μία. Οι αναδυόμενες μεσαίες τάξεις της Ασίας και της Αφρικής είναι μια άλλη. Το να κυνηγάμε τα μεγάλα νούμερα σήμερα είναι σαν να κυνηγάμε την ουρά μας.
Ούτε είναι έξυπνη στρατηγική η απομάκρυνση από τον τουρισμό και ο περιορισμός του. Το κλειδί βρίσκεται στην επιλογή των επισκεπτών και στη σχέση που θα αναπτύξουμε μαζί τους. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε και να συντηρήσουμε περιβάλλοντα που θα μαγνητίσουν το κοινό που επιθυμούμε κάτω από συνθήκες που εμείς ορίζουμε.
Τα περιβάλλοντα αυτά πρέπει να τα δημιουργήσουμε σε συνεργασία με εξαίρετους αρχιτέκτονες. Όταν χτίζεις, παράγεις κάτι πολύ πιο σύνθετο από απλές κλίνες, τετραγωνικά μέτρα χώρου και παροχές. Συνθέτεις κόσμους, προτείνεις αξίες και καλλιεργείς συμπεριφορές. Ο συμβατικά πολυτελής χώρος προς τον οποίο προσανατολιζόμαστε σήμερα είναι ήδη ξεπερασμένος από τα πράγματα. Ελκύει έναν κόσμο που αντιμετωπίζει τους προορισμούς ως προϊόντα κατανάλωσης, και αφού τους «χορτάσει» φθείροντάς τους, τους εγκαταλείπει για τον επόμενο προορισμό.
Αντίθετα, εμείς έχουμε μόνο να κερδίσουμε αν στοχεύσουμε σε επισκέπτες που θα νοιαστούν όχι μόνο για το φυσικό αλλά και για το ανθρωπογενές περιβάλλον μας και θα θελήσουν να συνδεθούν μ’ αυτό σε μεγαλύτερο βάθος, έστω και προσωρινά. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι οι ίδιοι αντιλαμβανόμαστε αυτό που είμαστε και το εξελίσσουμε δημιουργικά, αντί να προσπαθούμε να αντιγράψουμε παθητικά το χθεσινό «κόνσεπτ» του Λονδίνου ή της Νέας Υόρκης.
— Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο πολεοδομικός ιστός της πρωτεύουσας αλλάζει ραγδαία, αλλά σε βάρος των κατοίκων και των μικρεμπόρων. Ποια είναι η γνώμη σας; Μπορεί να υπάρξει ισορροπία ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον, στην οικονομική ανάπτυξη και στην κοινωνία;
Είναι στο χέρι μας να βρούμε αυτήν ακριβώς την ισορροπία. Τα τελευταία χρόνια, σε συνεργασία με μια ομάδα αρχιτεκτόνων, κοινωνικών επιστημόνων και καλλιτεχνών, δουλεύουμε προς μια τέτοια κατεύθυνση. Δεν οραματιζόμαστε απλώς «κτίρια» αλλά περιβάλλοντα τα οποία είναι ιδιαίτερα επειδή εκφράζουν με ειλικρίνεια την ταυτότητα των ιδιοκτητών τους και ταυτόχρονα ένα όραμα που αφορά την κοινωνία μας και δεν είναι φτιαγμένο για να απευθύνεται αποκλειστικά στους επισκέπτες. Θα δώσω ένα πρόσφατο παράδειγμα, το εστιατόριο Άκρα, το οποίο σχεδίασα για τον μάγειρα Γιάννη Λουκάκη και τον ζαχαροπλάστη Σπύρο Πεδιαδιτάκη. Πρόκειται για χώρο που τράβηξε το ενδιαφέρον γιατί μετασχηματίζει την εμπειρία τού «να τρως έξω» στη σημερινή Αθήνα σε μια ουσιαστική κοινωνική και πολιτισμική συνθήκη.
Κάθε λεπτομέρεια του χώρου είναι στρατηγικά επιλεγμένη. Τρως σε σκεύη που έχει σχεδιάσει γλύπτρια από το Πήλιο και τεχνουργός από τον Βόλο. Η τροφή προέρχεται από μικρές φάρμες, το κρασί από νέα ελληνικά δημιουργικά οινοποιεία, οι πάγκοι από βιοτεχνία της Θεσσαλονίκης. Τα παιδιά που σου σερβίρουν ξέρουν τους προμηθευτές και σου μιλούν γι’ αυτούς. Η διάταξη του εστιατορίου είναι ανατρεπτική. Απολαμβάνεις και ταυτόχρονα σέβεσαι τη δράση της μαγειρικής που εκτυλίσσεται κυριολεκτικά δίπλα σου. Κάθεσαι σαν παιδί στο τραπέζι μιας μεγάλης σπιτικής κουζίνας, σεμνά, σε καρέκλα δημόσιου σχολείου, πολύ κοντά στα διπλανά τραπέζια.
Εδώ όλοι εκτίθενται σε όλους, κι αυτό το ψυχικό άνοιγμα, η στιγμιαία συγκρότηση ενός είδους κοινότητας, μιας ιδιαίτερης αστικής συντροφικότητας υπήρξε από την αρχή το όραμα των δημιουργών της. Ακούω συχνά να λέγεται πως το μαγαζί δεν έχει design, εννοώντας προφανώς ότι δεν έχει διακόσμηση. Αυτό δεν έγινε τυχαία. Αντανακλά μια αρχιτεκτονική που λειτουργεί ως όχημα έκφρασης οραμάτων τα οποία αφορούν μια νέα απολαυστική και ταυτόχρονα ουσιαστική αστική συνθήκη, στην οποία συμμετέχουν δημιουργικά όλοι, Αθηναίοι και επισκέπτες.
Ο πολλαπλασιασμός πρωτοβουλιών αυτού του είδους θα ενδυναμώσει, πιστεύω, την ταυτότητά μας όχι ως τουριστικού προορισμού αλλά ως μιας πραγματικής τοπικής συνθήκης που προσφέρει ενδιαφέρουσες κοινωνικές εμπειρίες σε ντόπιους και επισκέπτες. Είναι ένα όραμα φιλικό προς την οικονομική ανάπτυξη, ταυτόχρονα όμως διασώζει το πιο πολύτιμο αγαθό που διαθέτουμε, το φυσικό και το κοινωνικό μας περιβάλλον.
ΠΗΓΗ LiFO.
