Ένα περιστατικό σε χώρο στάθμευσης ΑΜΕΑ σε σούπερ μάρκετ δεν ήταν απλώς μία ακόμη ιστορία αγένειας. Ήταν ένας καθρέφτης της κοινωνίας μας και, δυστυχώς, μιας νοοτροπίας που εξακολουθεί να επιβιώνει σε τμήμα της ελληνικής τουριστικής επιχειρηματικότητας.
Σήμερα, θα μου επιτρέψετε να αποκλίνω λίγο από την αυστηρή τουριστική «πεπατημένη». Όχι πολύ. Θα καταλήξουμε ακριβώς εκεί που πρέπει. Και ξεκινάω: Υπάρχουν λοιπόν ορισμένες εικόνες που, όσο κι αν προσπαθήσεις, αρνούνται να σβήσουν από τη μνήμη σου. Δεν πρόκειται για εικόνες που προκαλούν μόνο θυμό. Προκαλούν ντροπή, αηδία, απογοήτευση και, κυρίως, έναν βαθύ προβληματισμό για το πού πραγματικά βρισκόμαστε ως κοινωνία.
Έχω την… κακή συνήθεια κάθε Σάββατο να επισκέπτομαι το σούπερ μάρκετ για τα ψώνια της εβδομάδας. Μία από εκείνες τις μικρές, απολύτως καθημερινές συνήθειες που όλοι θεωρούμε αυτονόητες. Μόνο που το περασμένο Σάββατο το αυτονόητο αποδείχθηκε πολυτέλεια για κάποιον άλλον.
Στον χώρο στάθμευσης, μία από τις θέσεις ΑμεΑ ήταν κατειλημμένη από ένα μεγάλο πολυτελές όχημα. Καμία ειδική σήμανση. Καμία κάρτα αναπηρίας. Καμία απολύτως ένδειξη ότι ο οδηγός είχε το παραμικρό δικαίωμα να βρίσκεται εκεί. Λίγα λεπτά αργότερα έφθασε ο άνθρωπος για τον οποίο είχε δημιουργηθεί αυτή η θέση. Δεν ύψωσε τη φωνή. Δεν διαμαρτυρήθηκε. Δεν απαίτησε τίποτε περισσότερο από αυτό που ορίζει ο νόμος αλλά, κυρίως, η κοινή λογική. Ζήτησε ευγενικά από τον οδηγό να μετακινήσει το αυτοκίνητό του.
Η απάντηση που έλαβε ήταν σοκαριστική. «Δεν μπορείτε να κουνηθείτε, μου θέλετε και βόλτες. Μείνετε σπίτι και πάρτε τηλέφωνο να σας τα φέρνουν. Βρωμιάρηδες…».Για λίγα δευτερόλεπτα πάγωσαν όλοι.
Από τους δέκα παρευρισκόμενους, αντιδράσαμε οι δύο: «Η θέση αυτή δεν σου ανήκει». Μας έβρισε χυδαία, πιο χυδαία και από το απόλυτο φραστικό εγχειρίδιο του υπόκοσμου. Δεν σεβάστηκε καν το γεγονός ότι πλάι μου βρίσκονταν τα δυο κορίτσια μου, 11 και 9 ετών. Και τότε συνειδητοποίησα ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν ήταν ο άνθρωπος που ξεστόμισε αυτόν τον οχετό. Ήταν η σιωπή των υπολοίπων. Γιατί οι κοινωνίες δεν πληγώνονται μόνο από την αγένεια ή την αλαζονεία. Πληγώνονται και από τη σιωπηλή ανοχή απέναντί τους.
Δεν ήταν η παράβαση. Ήταν η περιφρόνηση.
Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι επρόκειτο απλώς για έναν αγενή άνθρωπο. Δεν είναι τόσο απλό. Η κατάληψη μιας θέσης ΑμεΑ δεν αποτελεί ένα ακόμη τροχαίο παράπτωμα της καθημερινότητας. Δεν είναι αντίστοιχη με μία παράνομη στάθμευση πάνω σε πεζοδρόμιο ή σε μία γωνία.
Η θέση ΑμεΑ δεν δημιουργήθηκε για λόγους ευκολίας. Δημιουργήθηκε επειδή κάποιοι συμπολίτες μας χωρίς αυτήν ίσως αδυνατούν ακόμη και να κατέβουν από το όχημά τους. Δημιουργήθηκε για να τους επιτρέψει να κάνουν κάτι που για όλους τους υπόλοιπους θεωρείται δεδομένο: να αγοράσουν ψωμί, γάλα, φάρμακα ή τα απαραίτητα για το σπίτι τους.
Όταν κάποιος καταλαμβάνει αυτή τη θέση χωρίς να τη δικαιούται, δεν αφαιρεί απλώς μία θέση στάθμευσης. Αφαιρεί ένα δικαίωμα. Και όταν συνοδεύει αυτή την πράξη με ειρωνεία, χλευασμό και δημόσια προσβολή, τότε η παρανομία μετατρέπεται σε κοινωνική βία.
Όταν η έλλειψη ενσυναίσθησης γίνεται τρόπος ζωής
Εκείνη τη στιγμή, ο συγκεκριμένος άνθρωπος μού φάνηκε οικείος. Όχι επειδή θυμόμουν το πρόσωπό του, αλλά επειδή θυμόμουν τη νοοτροπία του.
Μερικούς μήνες νωρίτερα είχα βρεθεί αντιμέτωπος με μία αντίστοιχη αντίληψη απέναντι στην προσβασιμότητα, όταν κατά τη διάρκεια επαγγελματικής διαδικασίας διαπίστωσα ότι κοινόχρηστη τουαλέτα ΑμεΑ σε τουριστική επιχείρηση είχε μετατραπεί σε αποθήκη, παρά το γεγονός μάλιστα ότι οι σχετικές υποδομές είχαν δημιουργηθεί με τη συνδρομή δημόσιας χρηματοδότησης. Τότε, αντί να υπάρξει διάθεση συμμόρφωσης, η αντίδραση ήταν επιθετική και απαξιωτική.
Το περιστατικό εκείνο αποτέλεσε αφορμή να γράψω δημόσια για τη νοοτροπία που αντιμετωπίζει την προσβασιμότητα ως υποχρέωση που πρέπει να εκπληρωθεί όσο το δυνατόν πιο πρόχειρα. Το περασμένο Σάββατο, στον χώρο στάθμευσης ενός σούπερ μάρκετ, συνειδητοποίησα ότι το πρόβλημα δεν είναι ούτε οι ράμπες ούτε οι τουαλέτες ούτε οι θέσεις στάθμευσης.
Το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο κάποιοι εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται τον άνθρωπο με αναπηρία. Σαν ενόχληση. Σαν βάρος. Σαν κάποιον που ζητά περισσότερα από όσα «του αναλογούν».
Ο τουρισμός δεν είναι μόνο πολυτελή δωμάτια
Αναρωτιέμαι συχνά τι σημαίνει πραγματικά φιλοξενία. Είναι τα αστέρια ενός ξενοδοχείου; Είναι η πισίνα υπερχείλισης; Είναι το gourmet πρωινό ή οι εντυπωσιακές φωτογραφίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Όχι !
Η φιλοξενία αρχίζει από την αποδοχή του διαφορετικού. Από την ικανότητα να κάνεις κάθε άνθρωπο να αισθάνεται πραγματικά ευπρόσδεκτος. Και αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στον τουρισμό.
Δεν μπορεί μία χώρα να διαφημίζει διεθνώς ότι προσφέρει αυθεντικές εμπειρίες, όταν κάποιοι εξακολουθούν να θεωρούν ότι οι υποδομές προσβασιμότητας αποτελούν αγγαρεία ή περιττό έξοδο. Δεν μπορεί να μιλάμε για τουρισμό υψηλής ποιότητας όταν ένας επισκέπτης με κινητική δυσκολία συναντά εμπόδια από τη στιγμή που θα παρκάρει το αυτοκίνητό του.
Η ποιότητα δεν αποτυπώνεται μόνο στις επενδύσεις. Αποτυπώνεται, κυρίως, στις συμπεριφορές.
Η αγορά που αρκετοί εξακολουθούν να μην βλέπουν
Υπάρχει όμως και μία διάσταση που αρκετοί επιχειρηματίες κατανοούν ευκολότερα: η οικονομική.
Ο προσβάσιμος τουρισμός δεν αποτελεί κάποια κοινωνική πολυτέλεια. Αποτελεί μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες μορφές τουρισμού διεθνώς. Εκατομμύρια άνθρωποι με αναπηρία, ηλικιωμένοι, οικογένειες με μικρά παιδιά και ταξιδιώτες με προσωρινές κινητικές δυσκολίες επιλέγουν προορισμούς ανάλογα με το επίπεδο προσβασιμότητας που προσφέρουν.
Κάθε ράμπα. Κάθε σωστά σχεδιασμένο δωμάτιο. Κάθε λειτουργική τουαλέτα. Κάθε θέση στάθμευσης.
Δεν αποτελεί μόνο κοινωνική υποχρέωση.
Αποτελεί και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Όποιος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την προσβασιμότητα ως περιττό βάρος, στην πραγματικότητα αρνείται να δει το μέλλον της ίδιας του της επιχείρησης.
ΑΜΕΑ: Κάποια στιγμή θα είμαστε όλοι εκεί
Η ζωή έχει έναν παράξενο τρόπο να μας υπενθυμίζει πόσο εύθραυστη είναι η κανονικότητα που θεωρούμε δεδομένη. Σήμερα μπορεί να περπατάμε χωρίς δυσκολία. Αύριο μπορεί να έχουμε ένα κάταγμα, μία χειρουργική επέμβαση, μία εγκυμοσύνη, μία σοβαρή ασθένεια ή απλώς τα χρόνια που περνούν.
Η αναπηρία δεν αφορά πάντοτε τους άλλους.
Αφορά όλους μας.
Είναι μία πιθανότητα της ίδιας της ζωής.
Γι’ αυτό και ο σεβασμός στην προσβασιμότητα δεν είναι πράξη φιλανθρωπίας. Είναι πράξη αυτοσεβασμού.
Ο πολιτισμός δεν μετριέται σε τετραγωνικά μέτρα
Επιστρέφοντας στο σπίτι, δεν μπορούσα να σταματήσω να σκέφτομαι τον άνθρωπο που άκουσε εκείνη τη φράση. Δεν γνωρίζω τι ακριβώς ένιωσε. Υποψιάζομαι όμως ότι δεν τον πλήγωσε τόσο η απώλεια μιας θέσης στάθμευσης. Τον πλήγωσε το μήνυμα που εκπέμπει μια κοινωνία όταν επιτρέπει, έστω και σιωπηρά, να αμφισβητείται το αυτονόητο δικαίωμα ενός ανθρώπου στην αξιοπρέπεια.
Οι νόμοι αλλάζουν. Οι κανονισμοί γίνονται αυστηρότεροι. Τα πρόστιμα αυξάνονται. Οι υποδομές βελτιώνονται. Η παιδεία όμως δεν επιβάλλεται με υπουργικές αποφάσεις. Χτίζεται καθημερινά. Με μικρές πράξεις. Με μία θέση στάθμευσης που μένει ελεύθερη για εκείνον που πραγματικά τη χρειάζεται.
Με μία τουαλέτα ΑμεΑ που παραμένει αυτό που σχεδιάστηκε να είναι και όχι αποθήκη. Με μία κοινωνία που δεν μετρά την αξία του ανθρώπου από το πόσο γρήγορα περπατά.
Γιατί τελικά, ο πολιτισμός μιας χώρας δεν αποδεικνύεται στα πολυτελή ξενοδοχεία που κατασκευάζει ούτε στα εκατομμύρια αφίξεων που πανηγυρίζει κάθε καλοκαίρι. Αποδεικνύεται στον τρόπο με τον οποίο φέρεται στον πιο ευάλωτο συμπολίτη της.
Και αν κάποτε χρειαστεί να αναρωτηθούμε τι σημαίνει πραγματικά ποιοτικός τουρισμός, η απάντηση δεν βρίσκεται σε κάποιο επιχειρηματικό σχέδιο ούτε σε έναν οικονομικό δείκτη.
Βρίσκεται σε εκείνη τη μικρή λωρίδα βαμμένη με μπλε χρώμα.
Μια λωρίδα που για τους περισσότερους από εμάς δεν σημαίνει σχεδόν τίποτα. Για κάποιους ανθρώπους όμως σημαίνει αξιοπρέπεια, ισότητα και συμμετοχή στην ίδια τη ζωή.
Και όταν μια κοινωνία αδυνατεί να προστατεύσει ακόμη και εκείνη τη μικρή λωρίδα βαμμένη με μπλε χρώμα, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο πάρκινγκ. Βρίσκεται μέσα μα
