Ερωτήματα για τον τρόπο διάθεσης φθηνότερων προϊόντων διατίμησης στα κυλικεία αεροδρομίων και πλοίων, προκαλεί δημόσια καταγγελία του πρώην γενικού γραμματέα Εμπορίου του υπουργείου Ανάπτυξης και συμβούλου επιχειρήσεων μέσω της εταιρείας Netrino, Στέφανου Κομνηνού.
Σύμφωνα με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και σε επικοινωνία που είχε το powergame.gr μαζί του, συγκεκριμένο κατάστημα που δραστηριοποιείται εντός του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος», φέρεται να διατηρεί στο ψυγείο και σε περίοπτη θέση κυρίως ακριβότερες και εισαγόμενες ετικέτες νερού. Αντίθετα, το οικονομικότερο εμφιαλωμένο νερό, το οποίο διατίθεται σε ελεγχόμενη τιμή, φέρεται να βρίσκεται σε μη εμφανές σημείο πίσω από το ταμείο και προσφέρεται ζεστό.
Η ανάρτηση του πρώην γενικού γραμματέα Εμπορίου, Στέφανου Κομνηνού στο Linkedin
Η φωτογραφία που συνοδεύει την ανάρτηση δείχνει ένα μεγάλο ψυγείο γεμάτο με διαφορετικές ετικέτες εμφιαλωμένου νερού, μεταξύ των οποίων αρκετά εισαγόμενα προϊόντα. Η καταγγελία δεν αφορά την απουσία της οικονομικότερης επιλογής από το κατάστημα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο αυτή παρουσιάζεται και τελικά προσφέρεται στον ταξιδιώτη.
Σε κάθε περίπτωση υπάρχουν και οι επιχειρήσεις που προβάλλουν σε εμφανές σημείο τον κατάλογο διαφήμισης, κάτι που συναντήσαμε στη διάρκεια ρεπορτάζ που πραγματοποιήσαμε σε μεγάλο αεροδρόμιο της χώρας. Ειδικότερα, σε ξεχωριστή πινακίδα της αλυσίδας εκμετάλλευσης εστιατορίων Αutogrill αναφέρεται ότι για τους όρθιους πελάτες διατίθενται εμφιαλωμένο νερό, σάντουιτς, τοστ, καφέδες και τσάι σε ελεγχόμενες τιμές. Ειδικότερα, το νερό των 500 ml πωλείται προς 0,60 ευρώ και η συσκευασία των 750 ml προς 0,90 ευρώ. Στην ίδια πινακίδα αναγράφονται τιμές 1,60 ευρώ για τον καφέ φίλτρου, 1,50 ευρώ για τον ελληνικό καφέ, 1,60 ευρώ για τον στιγμιαίο καφέ, 1,80 ευρώ για τον εσπρέσο (ζεστό και κρύο) και 1,60 ευρώ για το τσάι. Το τοστ με ζαμπόν και τυρί διατίθεται προς 1,80 ευρώ και εκείνο με διπλό τυρί προς 1,60 ευρώ.
Αναρτημένος κατάλογος προϊόντων σε άλλη επιχείρηση του αεροδρομίου Ελευθέριος Βενιζέλος σε εμφανές σημείο ©powergame.gr
Κατά πόσο το φθηνότερο προϊόν είναι ισότιμα διαθέσιμο με το ακριβότερο στα σημεία πώλησης με ελεγχόμενη τιμή
Η ύπαρξη του τιμοκαταλόγου καταδεικνύει ότι η δυνατότητα αγοράς νερού σε χαμηλή τιμή παρέχεται τυπικά. Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν το οικονομικότερο προϊόν διατίθεται στον καταναλωτή υπό ισότιμους όρους με τις ακριβότερες επιλογές. Εάν για παράδειγμα το φθηνότερο νερό είναι πάντα διαθέσιμο όταν θα το ζητήσει ο καταναλωτής, ενώ τα ακριβότερα προϊόντα είναι πάντοτε διαθέσιμα και τοποθετημένα σε εμφανές σημείο, με αποτέλεσμα ο πελάτης ενδέχεται να κατευθύνεται εμμέσως προς μία ακριβότερη αγορά.
Ο Στέφανος Κομνηνός κάνει λόγο για πρακτική που «κοροϊδεύει τη νοημοσύνη του καταναλωτή», υποστηρίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο υποβαθμίζεται στην πράξη η οικονομικότερη επιλογή. «Σημείο πώλησης στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος κρύβει το διατιμημένο νερό ζεστό και πίσω από το ταμείο του, ενώ προσφέρει στο ψυγείο του μόνο μη διατιμημένο γαλλικό», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Θα πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι εκ των πραγμάτων οι ταξιδιώτες σε αεροδρόμια ή πλοία έχουν περιορισμένο χρόνο και λιγότερες εναλλακτικές επιλογές, ενώ κατά τους θερινούς μήνες η πρόσβαση σε κρύο νερό αποτελεί βασική ανάγκη. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο εάν το φθηνό νερό που περιλαμβάνεται στον κατάλογο προϊόντων διατίμησης υπάρχει στον τιμοκατάλογο, αλλά εάν ο καταναλωτής μπορεί να το εντοπίσει εύκολα και να το προμηθευτεί κρύο, όπως συμβαίνει με τις ακριβότερες ετικέτες. Διαφορετικά, η ελεγχόμενη τιμή κινδυνεύει να παραμένει περισσότερο μια τυπική υποχρέωση οριζόμενη δια νόμου παρά μια ουσιαστική επιλογή για τον ταξιδιώτη.
Οι ελλείψεις
Σε άλλη περίπτωση, σε κυλικείο που δραστηριοποιείται εντός πλοίου, ζητήσαμε να αγοράσουμε το φθηνό νερό της διατίμησης, η απάντηση που λάβαμε από τον υπάλληλο που εργαζόταν εκείνη την ώρα, ήταν ότι το προϊόν είχε εξαντληθεί και η μοναδική επιλογή θα ήταν η αγορά εμφιαλωμένου νερού εκτός καταλόγου διατίμησης. Στο ίδιο σημείο είχε εξαντληθεί και το τοστ με τυρί, το οποίο βάσει τιμοκαταλόγου διατίμησης πωλείται έναντι 1,60 ευρώ το τεμάχιο. Γεγονός που σημαίνει αυτομάτως ότι θα έπρεπε να οδηγηθούμε στην επιλογή αγοράς προϊόντος εκτός καταλόγου διατίμησης.
Τι ορίζει η νομοθεσία για τα διατιμημένα προϊόντα
Θυμίζουμε ότι ο νόμος με βάση την απόφαση 84429/2022 (ΦΕΚ Β’ 4692/07-09-2022) του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, ορίζει ότι ισχύουν ανώτατες τιμές πώλησης για συγκεκριμένα προϊόντα σε συγκεκριμένα σημεία πώλησης (κυλικεία, αναψυκτήρια, μπαρ, καφέ μπαρ, εστιατόρια και άλλα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, αυτόματους πωλητές κ.λπ.) που δραστηριοποιούνται/ή βρίσκονται εντός των συγκεκριμένων χώρων σημείων. Η σχετική ρύθμιση εφαρμόζεται σε χώρους όπου το καταναλωτικό κοινό βρίσκεται, κατά κανόνα, σε συνθήκες «κλειστής αγοράς». Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται τα αεροδρόμια, τα επιβατικά πλοία, τα τρένα, καθώς και οι σταθμοί υπεραστικών λεωφορείων. Το πλαίσιο καλύπτει επίσης κινηματογράφους, θέατρα, αθλητικούς χώρους και οργανωμένες παραλίες στις οποίες η είσοδος πραγματοποιείται με εισιτήριο. Ανώτατες τιμές προβλέπονται ακόμη για προϊόντα που πωλούνται σε νοσοκομεία και κλινικές, αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, δικαστήρια, ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, πρώην ΤΕΙ και άλλες σχολές. Στο ίδιο καθεστώς εντάσσονται και τα ευαγή ιδρύματα, όπως τα γηροκομεία και τα ορφανοτροφεία.
Διατίμηση: Από το μακρινό 1997 στο σήμερα
Όπως αναφέρει στο Powergame.gr ο Στέφανος Κομνηνός, η διατίμηση βασικών προϊόντων σε κυλικεία που λειτουργούν σε κλειστούς χώρους (πλοία, αεροδρόμια, θέατρα, σχολεία κλπ. ) ξεκινά από το μακρινό 1997 με σκοπό τη ρύθμιση μιας αγοράς στην οποία δεν λειτουργεί ο ανταγωνισμός που υπό άλλες συνθήκες θα εξισορροπούσε τις τιμές, πάντα προς όφελος του καταναλωτή (με την έγκριση της Επιτροπής Ανταγωνισμού). Έκτοτε έχει τροποποιηθεί/ενσωματωθεί σε διαφορετικές κανονιστικές ρυθμίσεις. Η η ισχύουσα απόφαση 94130/2022, που αύξησε την ανώτατη τιμή των προϊόντων (λόγω ακρίβειας) αναφέρει ότι:
- «Για λόγους δημοσίου συμφέροντος καθορίζονται ανώτατες τιμές πώλησης για τα συγκεκριμένα προϊόντα και συγκεκριμένα σημεία πώλησης των προϊόντων αυτών που δραστηριοποιούνται / ή βρίσκονται εντός συγκεκριμένων χώρων σημείων, (εντός αερολιμένων μεταξύ αυτών), δεδομένου ότι, στα σημεία αυτά, εξ αντικειμένου δεν είναι εφικτό να λειτουργήσει ο ανταγωνισμός»
- «καθορίζονται ανώτατες τιμές πώλησης αυτών, όταν προσφέρονται ή παρέχονται από επιχειρήσεις»
- η διατίμηση ισχύει «μόνο σε περιπτώσεις όρθιων πελατών και τα κυλικεία υποχρεούνται να αναγράφουν: «Για όρθιους πελάτες διατίθενται εμφιαλωμένα νερά, σάντουιτς, τοστ, καφέδες και τσάι σε ελεγχόμενες τιμές»
- «ο τιμοκατάλογος θα πρέπει να είναι αναρτημένος σε εμφανές σημείο»
- ειδικά για «το εμφιαλωμένο νερό σε συσκευασία των 500 ml (0,5 L) εντός ή εκτός ψυγείου» επιβάλλεται ανώτατη τιμή «έως 0,60 ευρώ» και αντίστοιχα, των 750 ml (0,75L) εντός ή εκτός ψυγείου έως 0,90 ευρώ.
Βάσει των προβλέψεων αυτών:
- όταν το σημείο προσφέρει εμφιαλωμένο νερό, τότε πρέπει να διαθέτει και συσκευασίες 500 και 750 ml έως 0,60 ευρώ και 0,90 ευρώ αντίστοιχα.
- η αναφορά «ζεστό η κρύο» δεν ερμηνεύεται ως διακριτή επιλογή γιατί βάσει του παραπάνω πλαισίου, αν προσφέρεται κρύο νερό (άλλων συσκευασιών), τότε θα πρέπει να προσφέρεται και κρύο διατιμημένο (όπως άλλωστε κάνουν τα κυλικεία των πλοίων).
Ο κύριος Κομνηνός εξηγεί μεταξύ άλλων, ότι η τιμή δεν μπορεί να διαφοροποιείται αν το νερό πωλείται κρύο:
- η υποχρέωση πληροφόρησης του καταναλωτικού κοινού για την ύπαρξη διατιμημένων προϊόντων με κατάλογο και σχετική ενημερωτική πινακίδα, δηλώνει σαφώς και την υποχρέωση σε περιπτώσεις σελφ σέρβις (ανοιχτό ψυγείο), και τα διατιμημένα προϊόντα να προσφέρονται αντίστοιχα.
«Δεν αποτελεί δικαιολογία το αυξημένο κόστος μισθώματος»
Επισημαίνει τέλος πως σε ό,τι αφορά στο αυξημένο κόστος του μισθώματος ενός σημείου πώλησης σε αερολιμένα, «αυτό δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία ουσιαστικής άρνησης πώλησης διατιμημένων προϊόντων δεδομένου ότι ο εκμισθωτής θα έπρεπε να το είχε λάβει υπόψη του όταν προϋπολόγιζε το κόστος λειτουργίας του».
