Ο ιός του Δυτικού Νείλου εξελίσσεται σε ένα ολοένα και πιο σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας, καθώς η παρουσία του διευρύνεται σε ευρωπαϊκές χώρες και οι σοβαρότερες μορφές της λοίμωξης ενδέχεται να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές.
Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, αναλύει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ποιες ομάδες του πληθυσμού διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης, ποια συμπτώματα συνδέονται με τη νευροδιεισδυτική μορφή του ιού και για ποιους λόγους η πρόληψη αποτελεί το σημαντικότερο μέσο προστασίας.
Όπως επισημαίνει, οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό ασθενών εμφανίζει πυρετό, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους. Σε λιγότερο από το 1% των περιπτώσεων, όμως, ο ιός προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Η σοβαρή αυτή μορφή μπορεί να οδηγήσει σε μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα, νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, μακροχρόνιες νευρολογικές επιπλοκές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στον θάνατο.
Ο ιός εξαπλώνεται στην Ευρώπη
Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί το 2026 σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Γερμανία και χώρες των Βαλκανίων.
«Ο ιός αντιμετωπίζεται πλέον ως αυξανόμενη και γεωγραφικά επεκτεινόμενη απειλή στην Ευρώπη», αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου.
Όπως εξηγεί, στην εξάπλωσή του συντελεί η αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων, όπως οι κλιματικές συνθήκες, οι πληθυσμοί των κουνουπιών, η ανθρώπινη δραστηριότητα και το αστικό και φυσικό περιβάλλον.
Ηλικιωμένοι και ανοσοκατεσταλμένοι στις ομάδες υψηλού κινδύνου
Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιβαρυντικούς παράγοντες για τη σοβαρή νόσηση.
Σύμφωνα με τα φετινά στοιχεία του ΕΟΔΥ που επικαλείται η καθηγήτρια, οι θάνατοι αφορούσαν ασθενείς άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των ανθρώπων που κατέληξαν ήταν τα 82 έτη, με ηλικιακό εύρος από 66 έως 91 ετών.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2025 και εξέτασε δεδομένα στις ΗΠΑ για την περίοδο 2013-2024 εντόπισε αυξημένη πιθανότητα σοβαρής νόσου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ ή σε άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.
Επιβαρυντικά φαίνεται να λειτουργούν επίσης το ανδρικό φύλο, οι αιματολογικές κακοήθειες, το ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, η χρόνια νεφρική νόσος και η υπέρταση.
«Η αύξηση της ηλικίας ήταν πολύ επιβαρυντική», υπογραμμίζει η κ. Ψαλτοπούλου.
Τα συμπτώματα όταν ο ιός προσβάλλει το νευρικό σύστημα
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, που δημοσιεύθηκε στο Annals of Neurology το 2025, κατέγραψε τα συχνότερα συμπτώματα στις σοβαρές μορφές της νόσου.
Πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των περιστατικών, ναυτία ή έμετος στο 58% και κόπωση στο 50%.
Από τις νευρολογικές εκδηλώσεις, πονοκέφαλος καταγράφηκε περίπου στους μισούς ασθενείς, διαταραχές της νοητικής κατάστασης στο 39% και εστιακή μυϊκή αδυναμία στο 32%.
Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα στο συγκεκριμένο σύνολο μελετών υπολογίστηκε στο 9,2%.
Πώς επιβαρύνουν την πρόγνωση τα υποκείμενα νοσήματα
Η παρουσία άλλων προβλημάτων υγείας φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά την εξέλιξη της σοβαρής λοίμωξης.
Στην ίδια μετα-ανάλυση, η χρόνια νεφρική νόσος συσχετίστηκε με ιδιαίτερα αυξημένη πιθανότητα θανάτου, με λόγο πιθανοτήτων 5,99. Αντίστοιχα, ο δείκτης διαμορφώθηκε στο 4,01 για την υπέρταση και στο 2,43 για τον σακχαρώδη διαβήτη.
«Τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι οι συννοσηρότητες έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση του τελικού κινδύνου του ατόμου που νοσεί από τον ιό αυτό», σημειώνει η καθηγήτρια.
Σε άλλη μετα-ανάλυση, η οποία περιέλαβε περίπου 4.000 ασθενείς από 39 μελέτες και δημοσιεύθηκε το 2026 στο International Journal of Infectious Diseases, η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών υπολογίστηκε στο 6%.
Στους ασθενείς που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ, όμως, η θνητότητα στη συγκεκριμένη ανάλυση προσέγγισε το 62%, αναδεικνύοντας τις μεγάλες διαφορές στην πρόγνωση ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο JAMA το 2025, η θνητότητα στη σοβαρή μορφή της λοίμωξης υπολογίζεται περίπου στο 10%, αλλά μπορεί να φθάσει στο 20% σε ασθενείς ηλικίας 70 ετών και άνω και στο 30%-40% σε βαριά ανοσοκατεσταλμένους.
Κόπωση και προβλήματα μνήμης ακόμη και μετά την ανάρρωση
Η επιβάρυνση από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν περιορίζεται πάντοτε στην οξεία φάση της νόσου.
Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου, σημαντικό ποσοστό ασθενών που επιβίωσαν μετά τη νοσηλεία εμφάνισε συμπτώματα τα οποία παρέμειναν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η επίμονη κόπωση καταγράφηκε σε ποσοστά από 37% έως 75%, ενώ προβλήματα μνήμης εμφανίστηκαν στο 11%-57% των ασθενών.
Παράλληλα, δυσκολίες συγκέντρωσης αναφέρθηκαν σε ποσοστό 17%-48% και συμπτώματα κατάθλιψης σε ποσοστό 17%-38%.
«Η πραγματική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τη νοσηρότητα και τη θνητότητα της οξείας φάσης», επισημαίνει.
Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδικό αντιικό φάρμακο
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο για τον ιό του Δυτικού Νείλου, ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για ανθρώπους.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση παραμένει κυρίως υποστηρικτική και επικεντρώνεται στη διαχείριση επιπλοκών, όπως η αναπνευστική ανεπάρκεια, οι επιληπτικές κρίσεις και οι διαταραχές των υγρών και των ηλεκτρολυτών.
Όπως εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν σαφές όφελος επιβίωσης από τη χρήση κορτικοστεροειδών, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας.
Σε εξέλιξη βρίσκεται έρευνα για πιθανούς θεραπευτικούς τρόπους αντιμετώπισης, μεταξύ των οποίων τα μονοκλωνικά αντισώματα.
«Το σημαντικότερο στοιχείο για τη νόσηση από τον ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη σε επίπεδο πολιτείας, αλλά και ατομικά, έτσι ώστε να αποφευχθεί η μεταφορά του ιού μέσω των μολυσμένων κουνουπιών», καταλήγει η καθηγήτρια.
