Σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα εκατομμυρίων νοικοκυριών αλλά και δεκάδων χιλιάδων επαγγελματιών φέρνει το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (ΚΚΤ), το νέο μεγάλο χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αναμένεται να αρχίσει να ενεργοποιείται από το φθινόπωρο.
Μετά την κατάθεση του σχετικού νομοσχεδίου από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας την άνοιξη, η Ελλάδα προχωρά στην εφαρμογή ενός προγράμματος με εξασφαλισμένους πόρους ύψους 5,3 δισ. ευρώ έως το 2032. Το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο έρχεται ουσιαστικά να διαδεχθεί το Ταμείο Ανάκαμψης και να στηρίξει μια σειρά παρεμβάσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο δεν σχεδιάζεται απλώς ως ακόμη ένα πρόγραμμα επιδοτήσεων. Αποτελεί παράλληλα έναν μηχανισμό προστασίας απέναντι στις οικονομικές επιπτώσεις της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής ETS2, η οποία από το 2027 προβλέπει πρόσθετο κόστος για τις εκπομπές ρύπων στα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις μετακινήσεις και στη θέρμανση.
Βασικός στόχος είναι να υποστηριχθούν περισσότερα από 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά, δηλαδή περίπου 3 εκατομμύρια πολίτες, αλλά και περίπου 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Μέσω των παρεμβάσεων του Ταμείου επιδιώκεται να μειωθεί σημαντικά το ενεργειακό κόστος και να γίνει ευκολότερη η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Ποιοι είναι οι δικαιούχοι και ποια τα εισοδηματικά κριτήρια
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο δίνει προτεραιότητα σε νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος που επιβαρύνονται σημαντικά από το ενεργειακό κόστος και δεν έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν με ίδιους πόρους επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες.
Τα εισοδηματικά όρια θα διαμορφώνονται κλιμακωτά και θα επικαιροποιούνται σε ετήσια βάση, ανάλογα με τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων. Ενδεικτικά, στις επιλέξιμες κατηγορίες περιλαμβάνονται οικογένειες με δύο παιδιά και ετήσιο εισόδημα έως 27.100 ευρώ.
Αντίστοιχα, για οικογένειες με τρία παιδιά στις οποίες υπάρχει και μέλος με αναπηρία, το εισοδηματικό όριο μπορεί να φτάνει έως τις 36.400 ευρώ, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του προγράμματος.
Στην περίπτωση των επιχειρήσεων, οι ενισχύσεις απευθύνονται σε πολύ μικρές επιχειρηματικές μονάδες που απασχολούν έως εννέα εργαζομένους και εμφανίζουν ετήσιο κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ.
Νέο «Εξοικονομώ» με επιδότηση άνω του 80% και αντλίες θερμότητας
Το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων κατευθύνεται στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών. Συγκεκριμένα, περίπου 1,2 δισ. ευρώ προορίζονται για ένα νέο και απλούστερο πρόγραμμα τύπου «Εξοικονομώ», το οποίο εκτιμάται ότι θα καλύψει περίπου 62.000 νοικοκυριά.
Τα ποσοστά επιδότησης αναμένεται να ξεπερνούν το 80% της συνολικής επιλέξιμης δαπάνης, μαζί με τον ΦΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος του κόστους για ενεργειακές παρεμβάσεις θα καλύπτεται από το πρόγραμμα.
Για παράδειγμα, εάν μια οικογένεια πραγματοποιήσει εργασίες μόνωσης, θερμοπρόσοψης και αντικατάστασης κουφωμάτων συνολικής αξίας 24.800 ευρώ, η δική της συμμετοχή θα μπορούσε να περιοριστεί περίπου στις 5.000 ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα 19.800 ευρώ θα καλύπτονται από το Ταμείο.
Παράλληλα, προβλέπεται κονδύλι ύψους 930 εκατ. ευρώ για την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και παραγωγής ζεστού νερού, με ιδιαίτερη έμφαση στις αντλίες θερμότητας και στους ηλιακούς θερμοσίφωνες.
Μέσω του συγκεκριμένου προγράμματος, περίπου 170.000 νοικοκυριά αναμένεται να αποκτήσουν σύγχρονες αντλίες θερμότητας, ενώ άλλα 110.000 νοικοκυριά θα μπορούν να εγκαταστήσουν ηλιακούς θερμοσίφωνες.
Παράλληλα, περίπου 780.000 ευάλωτοι πολίτες προβλέπεται να λαμβάνουν ενισχυμένο επίδομα θέρμανσης, με πρόσθετη στήριξη 100 ευρώ τον χρόνο για την περίοδο από το 2027 έως και το 2032.
Στο ίδιο πλαίσιο προβλέπεται και η δωρεάν έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης για περίπου 200.000 νοικοκυριά, ώστε να διευκολυνθεί η ένταξή τους στις παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης.
Ενδεικτικά, για ένα πακέτο που περιλαμβάνει αγορά αντλίας θερμότητας και ηλιακού θερμοσίφωνα συνολικού κόστους 7.440 ευρώ, η συμμετοχή του δικαιούχου μπορεί να περιορίζεται στα 2.000 ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα 5.440 ευρώ θα καλύπτονται από την κρατική ενίσχυση.
Κοινωνικό leasing για ηλεκτρικά αυτοκίνητα με 145 ευρώ τον μήνα
Σημαντικές παρεμβάσεις προβλέπονται και στον τομέα των μετακινήσεων, μέσα από το πρόγραμμα «Κοινωνικό Leasing», συνολικού προϋπολογισμού 174 εκατ. ευρώ.
Περίπου 12.500 ευάλωτα νοικοκυριά θα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέο ηλεκτρικό αυτοκίνητο μέσω μίσθωσης, καταβάλλοντας περίπου 145 ευρώ τον μήνα για διάστημα τεσσάρων ετών.
Η μέση κρατική επιδότηση υπολογίζεται περίπου στις 13.000 ευρώ ανά όχημα, ενώ προβλέπεται πρόσθετη ενίσχυση 500 ευρώ για την αγορά και εγκατάσταση οικιακού φορτιστή. Για άτομα με αναπηρία, η επιδότηση για το ηλεκτρικό όχημα αυξάνεται έως τις 15.000 ευρώ.
Επιπλέον, προβλέπεται κάλυψη του 100% της σχετικής δαπάνης για περίπου 13.200 άτομα με αναπηρία, προκειμένου να αποκτήσουν ηλεκτρικά αμαξίδια, mobility scooters και hand bikes.
Για τους επαγγελματίες και ειδικότερα για τον κλάδο των μεταφορών ενεργοποιούνται προγράμματα συνολικού ύψους 289 εκατ. ευρώ. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν επιδότηση 40% για την αγορά ηλεκτρικών βαν και 30% για την αγορά ηλεκτρικών φορτηγών.
Παράλληλα, άλλα 68 εκατ. ευρώ προβλέπονται για την αντικατάσταση παλαιών ταξί με αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα. Η ενίσχυση θα μπορεί να φτάνει τις 20.000 ευρώ και να αυξάνεται στις 29.000 ευρώ όταν πρόκειται για όχημα κατάλληλα διαμορφωμένο για τη μετακίνηση ατόμων με αναπηρία.
2.350 νέες κοινωνικές κατοικίες και αναβάθμιση φοιτητικών εστιών
Κεντρικό τμήμα του σχεδιασμού αφορά και τη στεγαστική πολιτική, με τη δημιουργία 2.350 νέων διαμερισμάτων σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης και ενεργειακής κλάσης Α+.
Οι νέες κατοικίες θα έχουν μέση επιφάνεια περίπου 84 τετραγωνικά μέτρα και θα κατασκευαστούν με συνολικό προϋπολογισμό 435 εκατ. ευρώ σε τέσσερις εκτάσεις πρώην στρατοπέδων.
Οι περιοχές που έχουν ενταχθεί στον σχεδιασμό είναι το Χαϊδάρι και οι Αχαρνές στην Αττική, το πρώην στρατόπεδο Ζιάκα στη Θεσσαλονίκη και το στρατόπεδο Μανουσογιαννάκη στην Πάτρα.
Στις συγκεκριμένες κατοικίες υπολογίζεται ότι θα στεγαστούν περίπου 7.000 πολίτες. Προτεραιότητα αναμένεται να δοθεί σε νέα ζευγάρια, πολύτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες, καθώς και σε άτομα με αναπηρία, με την καταβολή χαμηλού και προστατευμένου μισθώματος.
Ταυτόχρονα, προβλέπεται εκτεταμένη ενεργειακή αναβάθμιση 15 φοιτητικών εστιών σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα και Κομοτηνή.
Οι παρεμβάσεις στις φοιτητικές εστίες αναμένεται να αυξήσουν τη δυναμικότητά τους κατά 36,5%, ενώ στόχος είναι παράλληλα η βελτίωση των συνθηκών διαμονής και της ενεργειακής απόδοσης των εγκαταστάσεων.
Νέα ηλεκτρικά λεωφορεία, συρμοί στο Μετρό και «Κάρτα Ευάλωτου»
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει σημαντική χρηματοδότηση και για την αναβάθμιση των δημόσιων συγκοινωνιών. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η προσθήκη 210 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων στους στόλους του ΟΑΣΑ και του ΟΑΣΘ, με προϋπολογισμό περίπου 129 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στις γραμμές της Δυτικής Αττικής και της Δυτικής Θεσσαλονίκης, με στόχο να περιοριστούν οι χρόνοι αναμονής των επιβατών κατά περίπου 15%.
Παράλληλα, ποσό 270 εκατ. ευρώ προορίζεται για την αγορά 22 νέων συρμών του Μετρό. Με την ενίσχυση του στόλου εκτιμάται ότι η μέση συχνότητα διέλευσης θα μειωθεί από 7,12 λεπτά σε περίπου 5,2 λεπτά.
Για να περιοριστούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια και να γίνει πιο εύκολη η πρόσβαση των δικαιούχων στις ενισχύσεις, προβλέπεται η ψηφιακή «Κάρτα Ευάλωτου», μέσω της οποίας θα συνδέονται πολίτες με τα διαθέσιμα μέτρα στήριξης.
Τέλος, σε κάθε Περιφέρεια της χώρας σχεδιάζεται η λειτουργία ειδικών γραφείων One-Stop Shop, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να ενημερώνονται και να εξυπηρετούνται συγκεντρωτικά για τις δράσεις και τις δυνατότητες χρηματοδότησης του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου.
