Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξαν, έπειτα από 15 ώρες συνομιλιών στις Βρυξέλλες, σε συμφωνία για τη χορήγηση δανείου ύψους 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία για τα επόμενα δύο χρόνια, με στόχο να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική θέση του Κιέβου και να κρατήσουν όρθια τη χώρα που έχει πληγεί από τον πόλεμο.
Η ΕΕ θα εκδώσει ευρωομόλογα με εγγύηση τον προϋπολογισμό της Ένωσης, μια σημαντική μετατόπιση από το αρχικό σχέδιο, που προέβλεπε την αξιοποίηση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων τα οποία έχουν «παγώσει» σε έδαφος της ΕΕ.
Η απόφαση ελήφθη τα ξημερώματα της Παρασκευής, έπειτα από μαραθώνιες διαβουλεύσεις στη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών. Οι ηγέτες δήλωσαν ότι θα αξιοποιήσουν τώρα το κοινό χρέος για να φτάσει άμεσα ζωτικής σημασίας βοήθεια στην Ουκρανία, συνεχίζοντας παράλληλα να εξετάζουν το σχέδιο με τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
«Πιστεύω ότι πρόκειται για μια πραγματιστική, καλή λύση, που έχει το ίδιο αποτέλεσμα με εκείνη που συζητήσαμε για τόσο μεγάλο διάστημα, αλλά τότε ήταν σαφώς υπερβολικά περίπλοκη», δήλωσε ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς μετά τη σύνοδο. Όπως σημειώνει το Bloomberg, oι ηγέτες της ΕΕ βρίσκονταν υπό ασφυκτική πίεση να συμφωνήσουν στο μαζικό δάνειο, έπειτα από μήνες αποτυχημένων προσπαθειών να αρθεί το αδιέξοδο.
Οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά διακόψει τη χρηματοδοτική στήριξη, ενώ τα διαθέσιμα κεφάλαια του Κιέβου αναμένεται να εξαντληθούν έως τον Απρίλιο. Η Ουάσιγκτον πιέζει επίσης τη χώρα να κάνει παραχωρήσεις στις συνομιλίες ειρήνης, κάτι που δημιουργεί μεγάλες ανησυχίες στους Ευρωπαίουςότι ολόκληρη η ήπειρος θα μπορούσε να βρεθεί εκτεθειμένη σε κίνδυνο.
Τους τελευταίους μήνες, οι περισσότεροι ηγέτες της ΕΕ υποστήριζαν ότι η καλύτερη επιλογή χρηματοδότησης της Ουκρανίας θα ήταν να χρησιμοποιηθούν τα 210 δισ. ευρώ σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας εντός της Ένωσης. Μια αμερικανική πρόταση να χρησιμοποιηθούν τα περιουσιακά αυτά στοιχεία για μεταπολεμικές επενδύσεις με τη Ρωσία έκανε το ζήτημα ακόμη πιο πιεστικό για την Ευρώπη.
«Κατά την άποψή μου, αυτή είναι πράγματι η μόνη επιλογή», είχε δηλώσει ο Μερτς νωρίτερα την Πέμπτη. Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες υποστήριξαν ότι η αξιοποίηση των συγκεκριμένων κεφαλαίων θα ενίσχυε τη διαπραγματευτική θέση της Ουκρανίας έναντι της Ρωσίας, τιμωρώντας ταυτόχρονα τη Μόσχα. Η ιδέα ήταν ότι τα χρήματα θα επιστρέφονταν στη Ρωσία μόνο εάν κατέβαλλε αποζημιώσεις στην Ουκρανία.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, δήλωσε ότι η αξιοποίηση των ρωσικών κεφαλαίων είναι «η πλέον ενδεδειγμένη» επιλογή χρηματοδότησης, ώστε «η Ρωσία να καταλάβει ότι θα πρέπει να πληρώσει αποζημιώσεις» για την καταστροφή της χώρας του.
Η τελική συμφωνία για το δάνειο θα διασφαλίζει επίσης ότι η Ουκρανία θα αποπληρώσει τα χρήματα μόνο εάν λάβει αποζημιώσεις από τη Ρωσία. Έως τότε, τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία θα παραμείνουν δεσμευμένα στην Ευρώπη, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με την ΕΕ να διατηρεί την επιλογή να χρησιμοποιήσει αυτά τα κεφάλαια για την αποπληρωμή του δανείου.
«Κάναμε αυτό που δεσμευτήκαμε να κάνουμε για την Ουκρανία», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν. «Η απουσία αυτής της απόφασης θα ήταν καταστροφή».
Το Βέλγιο, στο οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο τμήμα των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων, ηγήθηκε μιας εκστρατείας μηνών κατά της χρήσης των ρωσικών πόρων για τη στήριξη του ουκρανικού δανείου. Η χώρα υποστήριζε ότι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αντίποινα και νομικές συνέπειες, εάν η Μόσχα προσέφευγε με επιτυχία στη δικαιοσύνη για την ανάκτηση των κεφαλαίων της. Η Ρωσία ενίσχυσε επίσης την προσπάθεια να ναυαγήσει το σχέδιο, καθώς πλησίαζε η σύνοδος της Πέμπτης.
Η ρωσική κεντρική τράπεζα κατέθεσε την προηγούμενη εβδομάδα αγωγή στη Μόσχα ζητώντας 18,2 τρισ. ρούβλια από την Euroclear, τον θεματοφύλακα με έδρα το Βέλγιο που διαχειρίζεται το μεγαλύτερο μέρος των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων. Την Πέμπτη, εξέδωσε νέα προειδοποίηση προς την ΕΕ, λέγοντας ότι μπορεί να επιδιώξει αποζημιώσεις σε τοπικά δικαστήρια από Ευρωπαίους δανειστές, εάν η Ένωση προχωρήσει στη χρήση των περιουσιακών στοιχείων.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ ντε Βέβερ χαιρέτισε το αποτέλεσμα.
«Φτάσαμε σε μια λύση πίσω από την οποία μπορούν να σταθούν όλοι», είπε μετά τη σύνοδο. «Αποφύγαμε το χάος, αποφύγαμε τη διάσπαση».
Η τελική συμφωνία όρισε επίσης ότι οποιαδήποτε χρήση του προϋπολογισμού της ΕΕ ως εγγύηση δανείου δεν θα επιβαρύνει τις οικονομικές υποχρεώσεις της Τσεχίας, της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, χωρών που εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Αν και το αποτέλεσμα αναμένεται να δεχθεί επικρίσεις, αντανακλά την αίσθηση επείγοντος που είχαν οι ηγέτες της ΕΕ για να εξασφαλίσουν νέα κεφάλαια στο Κίεβο.
«Τώρα έχουμε μια απλή επιλογή: είτε χρήματα σήμερα είτε αίμα αύριο», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ πριν από τη σύνοδο. «Και δεν μιλάω μόνο για την Ουκρανία, μιλάω για την Ευρώπη».
Μητσοτάκης: Ήταν η ενδεδειγμένη λύση
«Θεωρώ ότι η λύση η οποία προκρίθηκε, ένα δάνειο δηλαδή από το περιθώριο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι αυτό δεν έχει πρακτικά δημοσιονομικές συνέπειες για καμιά ευρωπαϊκή χώρα, ήταν η ενδεδειγμένη λύση λαμβάνοντας υπόψη την συνθετότητα και τις νομικές δυσκολίες του εγχειρήματος να αξιοποιηθούν αυτή τη στιγμή οι παγωμένοι ρωσικοί πόροι, ενδεχόμενο το οποίο δεν αποκλείστηκε στα συμπεράσματα τα οποία συμφωνήσαμε αλλά το οποίο ακόμα χρειάζεται περισσότερο χρόνο επεξεργασίας σε περίπτωση που καταλήξουμε σε αυτή τη λύση» ανέφερε από την πλευρά του ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στις δηλώσεις του μετά τη λήξη της Συνόδου Κορυφής.
«Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα το οποίο εκπέμπεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι ότι η Ουκρανία μπορεί να καλύψει για το άμεσο μέλλον τις χρηματοδοτικές της ανάγκες και ότι η Ευρώπη στέκεται έμπρακτα στο πλευρό της Ουκρανίας χρησιμοποιώντας, όπως είπα, το περιθώριο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, χωρίς δηλαδή να υπάρχουν πρακτικά δημοσιονομικές συνέπειες για τα κράτη μέλη» πρόσθεσε ο πρωθυπουργός.
Ερωτηθείς, δε, για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και το αν βλέπει κίνδυνο οι πόροι για την άμυνα και την Ουκρανία να «θυσιάσουν» άλλους, ο πρωθυπουργός απάντησε: «Νομίζω ότι προτρέχουμε λίγο. Ουσιαστικά οι συζητήσεις για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο ξεκινούν μόλις τώρα. Αυτό το οποίο επί της αρχής έχει συμφωνηθεί είναι η βασική αρχιτεκτονική του, αλλά δεν έχει γίνει καμία συγκεκριμένη πρόταση ακόμη, πέραν της αρχικής τοποθέτησης της Επιτροπής σχετικά με τα ποσά και το πώς αυτά κατανέμονται στις διάφορες κατηγορίες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Ένα είναι βέβαιο, κι αυτό διαφάνηκε και από τη σημερινή συζήτηση: ότι υπάρχει μια κρίσιμη μάζα χωρών, θα τις χαρακτήριζα φίλους της συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, που δεν πρόκειται ουσιαστικά να δεχτούν περικοπές στα δύο αυτά προγράμματα, τα οποία αποτελούν και τους βασικούς δύο πυλώνες πάνω στους οποίους χτίστηκε τις τελευταίες δεκαετίες όλο το πλαίσιο της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Όμως εκτιμώ ότι οι διαπραγματεύσεις αυτές θα είναι σύνθετες και δύσκολες, η κυπριακή προεδρία η οποία αναλαμβάνει σε δώδεκα μέρες από τώρα θα παρουσιάσει εικάζω τις πρώτες προτάσεις της για τις συγκεκριμένες κατανομές των πόρων».