Τέλος στις διαπραγματεύσεις χωρίς προθεσμίες, πλαφόν 15% στην προκαταβολή για να προχωρήσουν οι ρυθμίσεις, αντί για 30%, 40% ή ακόμη και 50%, που ζητούσαν μέχρι σήμερα οι servicers, και πλήρη προστασία στον συνεπή οφειλέτη προσφέρουν οι νέες παρεμβάσεις της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους. Από τις νέες παρεμβάσεις του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών καθίσταται σαφής η πρόθεση να κοπεί ο γόρδιος δεσμός του λιμνάζοντος ιδιωτικού χρέους στην οικονομία, με την παροχή ουσιαστικών και βιώσιμων ρυθμίσεων. Σημειώνεται ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που βρίσκονται στην οικονομία ανέρχονται σε 72,4 δισ. ευρώ, εκ των οποίων το 91,7%, δηλ. δάνεια 66,4 δισ. ευρώ, βρίσκονται στα χέρια των servicers, ενώ τα υπόλοιπα 6 δισ. βρίσκονται στις τράπεζες.
Πλέον, με το νέο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των servicers και τις κυβερνητικές παρεμβάσεις, οι οφειλέτες είναι σημαντικά ωφελημένοι και κατοχυρωμένοι νομοθετικά έναντι αυθαιρεσιών κατά τις ρυθμίσεις των δανείων τους με τους πιστωτές.
Το πλαφόν στην προκαταβολή και η προστασία του συνεπούς οφειλέτη
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι πλέον ορίζεται ανώτατο όριο 15% στην προκαταβολή που θα μπορεί να ζητείται από τον πιστωτή για να προχωρήσει η ρύθμιση με τον οφειλέτη. Σήμερα, η προκαταβολή που μπορεί να ζητήσει ο πιστωτής για να συμφωνήσει με τον οφειλέτη σε πρόταση ρύθμισης μπορεί να ξεπερνά το 30% έως και το 50% της οφειλής. Πλέον το ποσό προκαταβολής που θα μπορεί να ζητηθεί από τον δανειολήπτη μπορεί να είναι και χαμηλότερο του 15% αν τεκμηριώνεται ιδιαίτερη οικονομική δυσχέρεια ή τυχόν κοινωνικά κριτήρια ή ειδικά προβλήματα υγείας. Ενδεικτικά, για οφειλή 100.000 ευρώ και προκαταβολή π.χ. 40% που ζητείται σήμερα (δηλ. 40.000 ευρώ), απομένει προς ρύθμιση ποσό 60.000 ευρώ. Με την προκαταβολή 15% ή και χαμηλότερη, ο δανειολήπτης καταβάλλει 15.000 προκαταβολή, απομένουν προς ρύθμιση 85.000 ευρώ, άρα ο δανειολήπτης έχει άμεσο όφελος σε ρευστότητα τουλάχιστον 25.000 ευρώ. Αντιστοίχως, σε μια οφειλή 200.000 ευρώ όπου ζητείται προκαταβολή 50% (100.000 ευρώ), με πλαφόν προκαταβολής στο 15%, ο δανειολήπτης θα καταβάλει 30.000, θα του απομένουν προς ρύθμιση 170.000 ευρώ και θα έχει όφελος σε ρευστότητα 70.000 ευρώ.
Περαιτέρω, ο συνεπής οφειλέτης προστατεύεται πλέον πλήρως κατά τη διάρκεια ενεργής ρύθμισης και του δίνονται κίνητρα να παραμείνει συνεπής. Αν και το υφιστάμενο πλαίσιο παρείχε προστασία μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών ρύθμισης (εξωδικαστικός, Κώδικας Δεοντολογίας), υπήρχαν καταγγελίες από οφειλέτες ότι, παρ’ ότι ήταν συνεπείς στη ρύθμιση ή ανέμεναν από τον πιστωτή την αποστολή στοιχείων (λογαριασμό εξυπηρέτησης) για την εκκίνηση εξυπηρέτησης της ρύθμισης, εντούτοις βρέθηκαν μπροστά σε καταγγελία της σύμβασης για δήθεν αθέτηση ή και καταδιωκτικά μέτρα (κατάσχεση, διαταγές πληρωμής κ.λπ.). Στις περιπτώσεις αυτές μπαίνει πλέον φραγμός, με βαριές ποινές για τους servicers που αυθαιρετούν και παροχή bonus για τους οφειλέτες.
Συγκεκριμένα, εάν οι servicers κινήσουν διαδικασίες καταγγελίας της ρύθμισης, διαταγής πληρωμής, κατάσχεσης ή συνέχισης πλειστηριασμού, όσο ο οφειλέτης τηρεί ενεργή ρύθμιση ή η αδυναμία καταβολής δόσης οφείλεται σε μη χορήγηση αναγκαίων στοιχείων από τον servicer, τότε οι παραπάνω πράξεις είναι αυτοδικαίως άκυρες, πιστώνεται υπέρ του οφειλέτη ποσό ίσο με 5 μηνιαίες δόσεις, δίνεται 5μηνη παράταση της ρύθμισης χωρίς επιβαρύνσεις, ενώ επιβάλλεται στον servicer διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ. Αν π.χ. δανειολήπτης έχει ενεργή ρύθμιση για οφειλή 60.000 ευρώ, με μηνιαία δόση 600 ευρώ, και είναι συνεπής (π.χ. αποδέχτηκε τον εξωδικαστικό μηχανισμό), αλλά δεν μπορεί να καταβάλει τη δόση επειδή ο πιστωτής/servicer δεν έχει χορηγήσει τα αναγκαία στοιχεία για την εξυπηρέτηση της ρύθμισης ή καταβάλλει κανονικά τη δόση του και παρ’ όλα αυτά λαμβάνει καταγγελία της σύμβασής του ή διαταγή πληρωμής ή κατάσχεση, τότε ο δανειολήπτης θα επωφεληθεί με 3.000 ευρώ (πίστωση 5 δόσεων).
Τα πανωτόκια
Οι ν. 2789/2000 και ν. 3259/2004 (άρθρο 39) προέβλεπαν ανώτατο όριο στη διόγκωση των οφειλών. Ωστόσο, η εφαρμογή τους έθετε συγκεκριμένους περιορισμούς, ιδίως ως προς το ύψος του αρχικού δανείου. Πλέον, η προστασία των νόμων του 2000 και 2004 γενικεύεται και επεκτείνεται σε όλους τους οφειλέτες με δάνεια σε καθυστέρηση, βάζοντας ανώτατο όριο στη διόγκωση της οφειλής. Προβλέπεται, ειδικότερα, ότι για όλα τα δάνεια και τις πιστώσεις που βρίσκονται σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών, χωρίς προθεσμία υποβολής αίτησης και χωρίς περιορισμούς ως προς το ύψος ή τη φύση του δανείου, οι τράπεζες και οι εταιρείες διαχείρισης θα είναι υποχρεωμένες να αναπροσαρμόζουν ανάλογα τις απαιτήσεις τους χωρίς να προσφεύγει ο πολίτης στα δικαστήρια για την αναπροσαρμογή της οφειλής. Εν προκειμένω, τίθεται πλαφόν στα «πανωτόκια» για παλαιές ληξιπρόθεσμες οφειλές και το μέγιστο ποσό οφειλής δεν μπορεί να ξεπερνάει το τριπλάσιο του κεφαλαίου που δανείστηκε ο οφειλέτης.
Βιώσιμες ρυθμίσεις εντός 6 μηνών το αργότερο
Θεσπίζεται νέα, αυτοτελής και τυποποιημένη διαδικασία διμερούς ρύθμισης, η οποία δεν εξαρτάται από την προσφυγή ή μη του οφειλέτη στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό (δηλ. ο οφειλέτης έχει τη δυνατότητα προσφυγής και στον Εξωδικαστικό). Με τη νέα διαδικασία ο οφειλέτης υποβάλλει αίτηση και πλήρη φάκελο, ο δανειστής οφείλει να απαντήσει εντός 3 μηνών και να υποβάλει πρόταση βιώσιμης ρύθμισης ή αιτιολογημένη απόρριψη, ο οφειλέτης έχει 1 μήνα για να ανταποκριθεί και η συνολική διαδικασία ολοκληρώνεται το αργότερο σε 6 μήνες.
Επιπλέον, οι οφειλέτες έχουν πλέον δικαίωμα να ζητούν χωρίς επιβάρυνση αναλυτική εικόνα της οφειλής τους (συμβάσεις και τροποποιήσεις τους, ιστορικό καταβολών, τρόπος υπολογισμού του επιτοκίου, του κεφαλαίου, των τόκων, των προμηθειών και κάθε άλλη επιβάρυνση) και οι εταιρείες διαχείρισης πρέπει να την παρέχουν εντός 45 ημερών. Εάν δεν ανταποκριθούν στην προθεσμία, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας μέχρι την πλήρη χορήγηση των στοιχείων.
Τα οφέλη για τον δανειολήπτη φαίνονται συνδυαστικά στο παρακάτω παράδειγμα οφειλέτη με χρέος 150.000 ευρώ, ο οποίος διαθέτει περίπου 20.000 ευρώ και ο πιστωτής ζητούσε αρχικά προκαταβολή 40%. Ειδικότερα:
- Ενώ το αρχικό αίτημα του οφειλέτη για ρύθμιση γινόταν μέχρι σήμερα με απευθείας διαπραγμάτευση με τον servicer, τώρα θα γίνεται με υποβολή αίτησης και κατάθεση πλήρους φακέλου.
- Το 40% της προκαταβολής που ζητούσε ο servicer, ήτοι 60.000 ευρώ, δεν μπορούσε να καλυφθεί από τον οφειλέτη, άρα η ρύθμιση δεν προχωρούσε. Τώρα, με προκαταβολή έως 15%, ήτοι έως 22.500 ευρώ, το διαθέσιμο ποσό των 20.000 ευρώ από τον οφειλέτη βρίσκεται πολύ κοντά στο νέο όριο.
- Ο δανειολήπτης θα έχει τώρα απάντηση από τον πιστωτή εντός τριών μηνών, ενώ πριν δεν υπήρχε προθεσμία.
- Επιπλέον, η ρύθμιση που θα προτείνεται πρέπει να είναι κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη, που θα βασίζεται στα στοιχεία περιουσίας και εισοδήματος του δανειολήπτη. Μέχρι σήμερα δεν υπήρχε η νέα τυποποιημένη απαίτηση.
- Δεν υπήρχε επίσης προθεσμία για την απάντηση του πιστωτή στον οφειλέτη. Τώρα ορίζεται προθεσμία ενός μηνός.
- Όσο για την ολοκλήρωση της συμφωνίας ρύθμισης, δεν υπήρχε επίσης προθεσμία και τώρα θεσπίζεται ότι αυτή πρέπει να έχει ολοκληρωθεί εντός 6 μηνών.
Σημειώνεται ότι οι οφειλέτες έχουν πλέον δικαίωμα να ζητούν χωρίς επιβάρυνση αναλυτική εικόνα της οφειλής τους (συμβάσεις και τροποποιήσεις τους, ιστορικό καταβολών, τρόπος υπολογισμού του επιτοκίου, του κεφαλαίου, των τόκων, των προμηθειών και κάθε άλλη επιβάρυνση) και οι εταιρείες διαχείρισης πρέπει να την παρέχουν εντός 45 ημερών. Εάν δεν ανταποκριθούν στην προθεσμία, προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας μέχρι την πλήρη χορήγηση των στοιχείων.
Επέκταση των δικαιωμάτων που ισχύουν για ΑμΕΑ
Οι κυβερνητικές παρεμβάσεις προβλέπουν και επέκταση των δικαιωμάτων που ισχύουν για ΑμΕΑ και σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω. Ενδεικτικά, γονείς με ετήσιο εισόδημα γονέων 21.000 ευρώ, περιουσιακά στοιχεία 270.000 ευρώ και εξαρτώμενο τέκνο με πιστοποιημένη αναπηρία 70%, δεν χαρακτηρίζονταν μέχρι σήμερα ευάλωτοι ώστε να καθίσταται υποχρεωτική για τους πιστωτές η χορήγηση της πρότασης που εξάγεται από το υπολογιστικό εργαλείου του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών. Με την ειδική επέκταση των δικαιωμάτων που ισχύουν για ΑμΕΑ, καλύπτονται πλέον και οι γονείς του παραδείγματος και λαμβάνουν τον χαρακτηρισμό του ευαλώτου.
Παράδειγμα προστασίας της κύριας κατοικίας μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού
Σημειώνεται ότι από τις 21 Σεπτεμβρίου 2026 προσφέρεται από την πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού και η δυνατότητα ο οφειλέτης να διαχωρίσει από τη ρύθμιση και να σώσει μόνο την κύρια κατοικίας του. Ενδεικτικά:
Οφειλέτης με συνολικές οφειλές 300.000 ευρώ και κύρια κατοικία αξίας 150.000 ευρώ υποβάλλει αίτηση στην πλατφόρμα του Εξωδικαστικού Μηχανισμού στην οποία δηλώνει ότι επιθυμεί να προστατεύσει αποκλειστικά την κύρια κατοικία του, συναινώντας παράλληλα στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων του, συνολικής αξίας 50.000 ευρώ.
Βήματα οφειλέτη σύμφωνα με τη νέα διαδικασία
1) Υποβάλλει αίτηση στην πλατφόρμα του Εξωδικαστικού, δηλώνοντας ότι επιθυμεί να ενταχθεί στο πρόγραμμα προστασίας κύριας κατοικίας.
2) Η πλατφόρμα διαχωρίζει αυτόματα την κύρια κατοικία αξίας €150.000 από τα υπόλοιπα ακίνητα.
3) Η ένταξη στη ρύθμιση συνεπάγεται ότι συναινεί στη ρευστοποίηση των λοιπών ακινήτων αξίας €50.000.
4) Προκύπτει ρύθμιση μόνο με βάση την αξία της κύριας κατοικίας.
Βήμα 1 — Υπολογισμός νέας οφειλής (με βάση μόνο την κύρια κατοικία)
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, η ρύθμιση βασίζεται αποκλειστικά στην αξία της κύριας κατοικίας:
Νέα βάση υπολογισμού = €150.000
Οι πιστωτές υποχρεούνται να προτείνουν ρύθμιση που:
- διασώζει την κύρια κατοικία,
- ρευστοποιεί τα λοιπά ακίνητα,
- μειώνει την οφειλή σε βιώσιμο επίπεδο.
Διαγραφή οφειλής:
Αρχική οφειλή: 300.000€.
Αξία λοιπών ακινήτων: 50.000€ (ρευστοποίηση).
Διαγραφή που προκύπτει από τον αλγόριθμο: 150.000 €.
Ικανοποίηση πιστωτών από τη ρευστοποίηση λοιπών ακινήτων: 50.000€.
Οφειλή προς ρύθμιση: 150.000 €.
Βήμα 2 — Νέα μηνιαία δόση
Η νέα οφειλή προς ρύθμιση ύψους 150.000€ ρυθμίζεται σε μέχρι 35 έτη (ανάλογα με την εισοδηματική κατάσταση του οφειλέτη)
Βήμα 3 — Προστασία της κύριας κατοικίας
Με την υπογραφή της σύμβασης:
- Απαγορεύεται ο πλειστηριασμός της κύριας κατοικίας από τους πιστωτές που ρυθμίζονται μέσω εξωδικαστικού (τράπεζες/servicers/δημόσιο/φορείς κοινωνικής ασφάλισης).
- Η σύμβαση έχει ισχύ εκτελεστού τίτλου.
- Ο οφειλέτης προστατεύεται μόνιμα, εφόσον τηρεί τη ρύθμιση.
Με το νέο πλαίσιο:
- Ο οφειλέτης σώζει το σπίτι του.
- Η οφειλή μειώνεται στο μισό της αρχικής από € 300.000 σε € 150.000.
- Οι δόσεις γίνονται βιώσιμες.
- Η διαδικασία είναι συναινετική και γρήγορη.
Η διαγραφή που προκύπτει από τον αλγόριθμο δεν σημαίνει άφεση χρέους και διαγραφή, αλλά γίνεται από τον αλγόριθμο αυτόματα για να προκύψει βιώσιμη δόση.
Από τον αλγόριθμο, δηλαδή, γίνεται ένας υπολογισμός οφειλών με βάση την αξία της κύριας κατοικίας του οφειλέτη, προκειμένου να δώσει χαμηλότερες και βιώσιμες δόσεις για τον οφειλέτη και να προστατεύσει την κύρια κατοικία. Οι πιστωτές ανακτούν τις οφειλές και ικανοποιούνται, μέσω της ρευστοποίησης των λοιπών ακινήτων.
Άρα, αν το σύνολο της περιουσίας είναι μεγαλύτερο, δεν θα γίνει κούρεμα στην οφειλή.
Έτσι, στο ίδιο παράδειγμα, οφειλέτης με συνολικές οφειλές €300.000 και κύρια κατοικία αξίας €150.000 υποβάλλει αίτηση στην πλατφόρμα του Εξωδικαστικού, στην οποία δηλώνει ότι επιθυμεί να προστατεύσει αποκλειστικά την κύρια κατοικία του, συναινώντας παράλληλα στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων του, συνολικής αξίας €160.000.
Η δόση για να είναι βιώσιμη θα υπολογιστεί από τον αλγόριθμο με βάση την αξία της κύριας κατοικίας, €150.000.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα διαγραφούν οι υπόλοιπες οφειλές του οφειλέτη (ύψους €150.000) προς τους πιστωτές. Το υπόλοιπο των οφειλών προς τους πιστωτές θα ικανοποιηθεί από την υπόλοιπη περιουσία του, ύψους 160.000 ευρώ (αξία περιουσίας μεγαλύτερη των οφειλών), μέσω της διαδικασίας της εκποίησης και δεν θα γίνει κούρεμα στην οφειλή. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι οι πιστωτές θα εισπράξουν το υπερβάλλον, καθώς η ικανοποίηση εκτείνεται έως το συνολικό ύψος οφειλής (300.000€).