Σφίγγει ασφυκτικά ο κλοιός του Ιράν και των συμμάχων του στα δύο βασικά εξαγωγικά περάσματα του σαουδαραβικού πετρελαίου προς τη Δύση, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 108 δολάρια.
Οι τιμές του πετρελαίου κινούνται σήμερα ισχυρά ανοδικά καθώς η ταχεία προέλαση των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι στην δυτική Υεμένη και η διακοπή λειτουργίας του μεγάλου αγωγού της Σαουδικής Αραβίας East–West εντείνουν τις ανησυχίες για την προσφορά. Το Brent ενισχύθηκε στα 108,03 δολάρια το βαρέλι με άνοδο άνω του 3%, ενώ το αμερικανικό αργό WTI κινήθηκε κοντά στα 103 δολάρια.
Ο λόγος που ωθεί περαιτέρω ανοδικά πλέον το πετρέλαιο είναι ότι η αγορά δεν προβληματίζεται πλέον μόνο από τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ αλλά αντιδρά στον διπλό κλοιό που δημιουργείται γύρω από τις σαουδαραβικές εξαγωγές. Ενώ το Ιράν περιορίζει την κυκλοφορία των πλοίων στο ανατολικό πέρασμα του Ορμούζ, στα δυτικά, οι Χούθι ενισχύουν τον έλεγχό τους στην ακτογραμμή των στενών του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και, στο εσωτερικό της Σαουδικής Αραβίας, ο αγωγός που οδηγεί το πετρέλαιο από τα ανατολικά στα δυτικά, προς την Ερυθρά Θάλασσα έχει τεθεί από το βράδυ της Παρασκευής εκτός λειτουργίας.
Ο διπλός αυτός κλοιός περιορίζει δραστικά τις ασφαλείς επιλογές του Ριάντ, σε μία περίοδο κατά την οποία η σαουδαραβική παραγωγή και οι εξαγωγές έχουν ήδη υποχωρήσει σημαντικά. Από την αρχή του χρόνου, οι τιμές του πετρελαίου Brent αυξήθηκαν κατά 77%, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν επηρεάζει όλο και περισσότερες ενεργειακές διαδρομές.
Οι Χούθι στις πύλες του Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Η πρώτη νέα εστία ανησυχίας βρίσκεται στη δυτική Υεμένη. Οι Χούθι πραγματοποίησαν αιφνιδιαστική επίθεση κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας, καταλαμβάνοντας αρχικά τη στρατηγική πόλη-λιμάνι Μόκα. Στη συνέχεια προχώρησαν προς το Ντουμπάμπ και έθεσαν υπό τον έλεγχό τους τη νήσο Περίμ, γνωστή και ως Μαγιούν, η οποία βρίσκεται στο κέντρο των στενών Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Ακολούθησε η κατάληψη των νησιών Μεγάλη και Μικρή Χανίς, που ενίσχυσε περαιτέρω τον έλεγχο των Χούθι στο κρίσιμο αυτό πέρασμα και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι αντάρτες έχουν τη δυνατότητα αν το θελήσουν, να διακόψουν τις διελεύσεις πλοίων από την περιοχή, αναμφίβολα έχουν τη τη δυνατότητα να απειλούν πλοία από περισσότερα σημεία με drones, πυραύλους και ταχύπλοα.
Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελεί τη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας και συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Διώρυγα του Σουέζ και τη Μεσόγειο. Η κατάληψη της Μόκα, του Ντουμπάμπ και των κοντινών νησιών επιτρέπει στους Χούθι να αποκτήσουν άμεση παρουσία στις προσβάσεις ενός από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης του παγκόσμιου εμπορίου.
Η οργάνωση έχει ήδη απαγορεύσει τις διελεύσεις σαουδαραβικών πλοίων από την Ερυθρά Θάλασσα και έχει πλήξει ορισμένα τάνκερ σαουδαραβικών συμφερόντων. Παράλληλα, τις προηγούμενες ημέρες εξαπέλυσε κύμα βαλλιστικών επιθέσεων με πυραύλους και drones εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και βιομηχανικών υποδομών στη νότια Σαουδική Αραβία, ιδίως στις περιοχές Τζιζάν, Αμπά, Νατζράν και Χαμίς Μουσάιτ, με δεκάδες τραυματισμούς και πυρκαγιές σε εγκαταστάσεις.
Η «γραμμή ζωής» της Σαουδικής Αραβίας
Η δεύτερη νέα εστία ανησυχίας αφορά τον αγωγό East–West, τον στρατηγικό πετρελαιαγωγό της Σαουδικής Αραβίας, γνωστό και ως Petroline. Ο αγωγός κατασκευάστηκε το 1981, διασχίζει εγκάρσια τη χώρα από την Ανατολή ως τη Δύση και τέθηκε σε λειτουργία το 1982, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, ακριβώς για να προσφέρει στο βασίλειο μια εναλλακτική οδό εξαγωγών σε περίπτωση αποκλεισμού των στενών του Ορμούζ.
Με μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων, συνδέει το κέντρο επεξεργασίας πετρελαίου του Αμπκάικ, στην ανατολική Σαουδική Αραβία, με τα διυλιστήρια και τους τερματικούς σταθμούς της πόλης – λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η ονομαστική χωρητικότητά του φτάνει τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ το τελευταίο διάστημα μετέφερε 4 έως 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα, επιτρέποντας τις εξαγωγές σαουδαραβικού πετρελαίου κατά παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.
Η λειτουργία του μεγάλου σαουδαραβικού αγωγού ανεστάλη όμως το βράδυ της Παρασκευής 11 Σεπτεμβρίου, μετά τις επιθέσεις με drones σε εγκαταστάσεις στις περιοχές Ριάντ και Μεδίνα. Η σαουδαραβική κυβέρνηση υποστήριξε ότι τα drones προήλθαν από το Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αναλάβει κάποια οργάνωση την ευθύνη. Οι αρχές της Σαουδικής Αραβίας δεν έχουν δώσει επίσης κανένα χρονοδιάγραμμα σχετικά με την πλήρη αποκατάσταση των ροών.
Η διακοπή του East–West αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Σαουδική Αραβία, μέσω του λιμανιού Γιανμπού, αντιστάθμιζε μέχρι σήμερα, τον περιορισμό των πετρελαϊκών εξαγωγών της μέσω του Περσικού και του Ορμούζ. Ωστόσο, ακόμη και αν ο αγωγός επαναλειτουργήσει, τα δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από την Ερυθρά Θάλασσα πρέπει να περάσουν από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, όπου οι Χούθι έχουν πλέον ενισχύσει σημαντικά τις στρατιωτικές τους δυνατότητες.
Ο κλοιός του Ιράν και των συμμάχων του
Οι εξελίξεις διαμορφώνουν, κατά συνέπεια, μια πρωτοφανή κατάσταση για το Ριάντ και τις πετρελαϊκές αγορές. Στην ανατολική πλευρά της Αραβικής Χερσονήσου, το Ιράν περιορίζει τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών. Στη δυτική πλευρά, οι Χούθι απειλούν τις εξαγωγές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Την ίδια στιγμή, η επίθεση στον East–West δείχνει ότι ούτε η χερσαία παράκαμψη του Ορμούζ είναι απρόσβλητη. Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι το Ιράν έχει απόλυτο έλεγχο των δύο στενών αλλά ότι έχει τη δυνατότητα, με τη βοήθεια και των περιφερειακών συμμάχων του – όπως είναι οι Χούθι – να απειλεί και τις δύο βασικές εξόδους του σαουδαραβικού πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές την ίδια στιγμή.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Οι σαουδαραβικές εξαγωγές μέσω της κύριας εγκατάστασης της Ερυθράς Θάλασσας μειώθηκαν τον Αύγουστο σε περίπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 4,6 εκατ. τον Ιούλιο ενώ η παραγωγή του Ριάντ υποχώρησε στα 6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έναντι μέσου όρου περίπου 9,4 εκατ. βαρελιών το 2025, αγγίζοντας το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών.
Το σενάριο των 120 δολαρίων
Η εξέλιξη των τιμών θα εξαρτηθεί, σύμφωνα με δηλώσεις αναλυτών του Bloomberg, κυρίως από τη διάρκεια διακοπής της λειτουργίας του αγωγού East–West. Οι διαθέσιμες ποσότητες στη Γιανμπού εκτιμάται ότι επαρκούν για 5 ως 7 ημέρες εξαγωγών. Εάν η διακοπή παραταθεί περισσότερο, η Σαουδική Αραβία θα υποχρεωθεί να περιορίσει εκ νέου την παραγωγή της, προκαλώντας ουσιαστικό έλλειμμα στην παγκόσμια αγορά.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής ενεργειακής έρευνας της DBS Bank, Σούβρο Σαρκάρ, μια παρατεταμένη διακοπή στη λειτουργία του αγωγού θα μπορούσε να προκαλέσει «τεράστια διαταραχή» και να οδηγήσει το πετρέλαιο στα 120 δολάρια το βαρέλι. Εάν μάλιστα η παράταση της διακοπής συνδυαστεί με νέα πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις ή με πλήρη παρεμπόδιση των σαουδαραβικών εξαγωγών πετρελαίου μέσω του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, δεν αποκλείεται η αγορά να δοκιμάσει εκ νέου τα υψηλά των 126 δολαρίων που καταγράφηκαν τον Απρίλιο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η αγορά δεν τιμολογεί πλέον έναν κίνδυνο αλλά μια διπλή ή και τριπλή πίεση σε αγωγούς, λιμάνια και θαλάσσια περάσματα. Όσο παραμένει ο διπλός αποκλεισμός, Ιρανών και Αμερικάνων, στα στενά του Ορμούζ, ο αγωγός East–West δεν λειτουργεί και οι Χούθι εδραιώνονται στα στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ο κλοιός γύρω από τις σαουδαραβικές εξαγωγές θα διατηρεί τις τιμές του πετρελαίου υψηλά, πάνω από τα 100 δολάρια, με τα 120 δολάρια να αποτελούν πλέον ένα απολύτως ορατό σενάριο.