Στα Συμβούλια Eurogroup και Ecofin την ερχόμενη εβδομάδα στο Λουξεμβούργο αναμένεται να αποσαφηνιστεί ποια θα είναι η τελική περίμετρος των κονδυλίων που απελευθερώνει για την Ελλάδα η νέα «ρήτρα διαφυγής» την οποία εξήγγειλε την περασμένη εβδομάδα η Κομισιόν για την ενεργειακή κρίση, αλλά και ποιες μέτρα ή δράσεις θα μπορεί τελικά κάθε χώρα να «χωρέσει» στη χρηματοδότηση αυτή.
Στο οικονομικό επιτελείο εξηγούν ότι η απόφαση της ΕΕ έρχεται ως συνέχεια της ρήτρας για την Άμυνα. Με βάση τα ως τώρα γνωστά δεδομένα, το πακέτο που συζητείται, μπορεί να φτάσει ενδεχομένως έως και στα 1,5 δισ. ευρώ, σε ορίζοντα τριετίας, για την χώρα μας.
Αποτελεί όμως ένα εργαλείο που επιτρέπει επιπλέον δημοσιονομικό χώρο, αλλά για συγκεκριμένο σκοπό και, στην προκειμένη περίπτωση, για πράσινες επενδύσεις και ενεργειακές υποδομές.
Έως 1,5 δισ. για φθηνότερη ενέργεια
Στο σημείο αυτό γεννάται η μεγαλύτερη παρεξήγηση: αν και ο όρος «ρήτρα διαφυγής» παραπέμπει σε χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, δεν αποτελεί -στη φάση αυτή- προάγγελο νέων ενισχύσεων όπως πχ για λογαριασμούς ρεύματος, επιδοτήσεις αγοράς καυσίμων ή οικονομικές ενισχύσεις σε συνταξιούχους και ευάλωτα νοικοκυριά. Το νέο δημοσιονομικό «παράθυρο» που ανοίγει η Ευρώπη για την Ενέργεια φαίνεται να είναι πολύ πιο στενό και να μην οδηγεί σε νέο γύρο παροχών -άμεσα τουλάχιστον.
Το μήνυμα αυτό βγήκε καθαρά και από τις Βρυξέλλες. Εξαγγέλλοντας την απόφαση, ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις έκοψε από νωρίς τη συζήτηση περί νέων επιδομάτων, ξεκαθαρίζοντας ότι η λογική του μέτρου είναι αναπτυξιακή και όχι προνοιακή ή καταναλωτική.
Ενεργειακή «άμυνα»… με μπαταρίες αποθήκευσης
Πρακτικά, θα αφορά σε νέο μεγάλο πακέτο επενδύσεων, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη να χρηματοδοτήσουν σημαντικές ενεργειακές παρεμβάσεις που θα ανακουφίζουν έμμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς αυτές να παραβιάζουν με τον τρόπο αυτό όμως τους αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να «χωρούν», για παράδειγμα, μπαταρίες αποθήκευσης στα νησιά, παρεμβάσεις για σταθεροποίηση του φορτίου αλλά, όπως θα εξεταστεί και στο Eurogroup της ερχόμενης εβδομάδος, ενδεχομένως και στοχευμένα προγράμματα εξοικονόμησης που ευνοούν τα νοικοκυριά, όπως ηλιακοί θερμοσίφωνες, αντλίες θερμότητας ή άλλες «πράσινες» αντικαταστάσεις οικιακού εξοπλισμού. Τέτοιες επενδύσεις θα μπορούσαν να «ξεφουσκώσουν» τους λογαριασμούς ρεύματος που πληρώνουν τα νοικοκυριά -τις βραδινές ώρες πχ όταν πέφτει η απόδοση των ΑΠΕ.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ελληνική ιδιαιτερότητα. Σε αντίθεση με τη ρήτρα διαφυγής για την Άμυνα, όπου η Ελλάδα είχε ήδη υψηλές εθνικές δαπάνες και μπορούσε πιο εύκολα να «κλειδώσει» δημοσιονομικό όφελος, στην Ενέργεια τα πράγματα είναι διαφορετικά. Πολλά από τα μεγάλα έργα ΑΠΕ, διασυνδέσεων και ενεργειακής μετάβασης στη χώρα προχωρούν ήδη με ευρωπαϊκά κονδύλια και περιορισμένη εθνική συμμετοχή.
Αυτό σημαίνει ότι το δημοσιονομικό περιθώριο μπορεί να προκύψει και για τη χώρα μας αλλά, πιθανότατα, θα αποδειχθεί τελικά πολύ μικρότερο από ό,τι ακούγεται στην πρώτη ανάγνωση.