Η πυρκαγιά στα Φίχτια Αργολίδας στις 31 Ιουλίου έδωσε ένα πρώτο πραγματικό τεστ σε ένα κομμάτι του νέου μηχανισμού επιτήρησης που αναπτύσσεται σταδιακά στη χώρα. Η εστία καταγράφηκε από το σύστημα των Μυκηνών, ενεργοποιήθηκε αυτοματοποιημένη ειδοποίηση και εικόνα του συμβάντος μεταφέρθηκε στο Κέντρο Ελέγχου.
Πίσω από το συγκεκριμένο περιστατικό βρίσκεται όμως μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επιχειρεί να εντοπίζει η Πολιτική Προστασία τις πυρκαγιές στα πρώτα λεπτά της εκδήλωσής τους. Στα drones που ήδη περιπολούν περιοχές υψηλού κινδύνου προστίθενται σταθερά σημεία επιτήρησης με θερμικές και οπτικές κάμερες, μετεωρολογικοί σταθμοί και συστήματα που μεταφέρουν δεδομένα στα επιχειρησιακά κέντρα.
Από τα drones στις σταθερές «ψηφιακές σκοπιές»
Το πρώτο δίκτυο σταθερής επιτήρησης αφορά 22 αρχαιολογικούς χώρους και περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς. Οκτώ συστήματα λειτουργούν ήδη σε Μυστρά, Επίδαυρο, Μυκήνες, Δίον, Πλαταμώνα, Αφαία Αίγινας, Περιστεριά Μεσσηνίας και Αρχαία Ολυμπία.
Έως το τέλος Αυγούστου προβλέπεται να ακολουθήσουν η Ακρόπολη, το Ανάκτορο του Νέστορος, η Αρχαία Μεσσήνη, ο Όσιος Λουκάς, η Νικόπολη και η Φαιστός και τον Σεπτέμβριο η Κνωσός, οι Δελφοί, το Τατόι, το Άγιον Όρος, η Σούριζα Λαυρεωτικής, η Δωδώνη, η Σαμοθράκη και η Θάσος. Η επιλογή των συγκεκριμένων περιοχών έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τα συστήματα δεν περιορίζονται στην περίμετρο ενός μνημείου. Οι κάμερες επιτηρούν και το άμεσο περιβάλλον του, γεγονός που επιτρέπει τον εντοπισμό μιας φωτιάς πριν αυτή προσεγγίσει τον προστατευόμενο χώρο.
Αυτό συνέβη και στην περίπτωση των Μυκηνών. Η φωτιά της 31ης Ιουλίου εκδηλώθηκε στα Φίχτια, αλλά βρισκόταν μέσα στην ακτίνα επιτήρησης του συστήματος και καταγράφηκε από αυτό.
Το έργο των 12,4 εκατ. ευρώ
Πρόκειται για ένα από τα υποέργα του ΑΙΓΙΣ που είχαν δρομολογηθεί αρκετά πριν από τη φετινή αντιπυρική περίοδο. Ο συνολικός προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 12,4 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, με τα 10 εκατ. ευρώ να αντιστοιχούν σε χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το αντικείμενο είναι ευρύτερο από την εγκατάσταση καμερών. Περιλαμβάνει σταθμούς έγκαιρου εντοπισμού φωτιάς, μετεωρολογικούς σταθμούς, περιφερειακά και συντονιστικά Κέντρα Ελέγχου και φορητά κανόνια πυρόσβεσης. Στο έργο περιλαμβάνονται επίσης η εκπαίδευση του προσωπικού, η πιλοτική λειτουργία και η συντήρηση του εξοπλισμού.
Οι σταθμοί χρησιμοποιούν θερμικές και οπτικές κάμερες, ενώ η εικόνα συνδυάζεται με χαρτογραφικά δεδομένα. Στην οθόνη του χειριστή μπορούν έτσι να εμφανίζονται η θέση μιας πιθανής εστίας, ο χρόνος ενεργοποίησης του συναγερμού και η κατάσταση του εξοπλισμού.
Πάνω από 150 drones στο επιχειρησιακό οπλοστάσιο
Τα σταθερά συστήματα έρχονται να προστεθούν σε ένα δίκτυο εναέριας επιτήρησης που έχει διευρυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Το 2024 είχαν διατεθεί 45 drones επιτήρησης και το 2025 ο αριθμός τους αυξήθηκε στα 82. Για τη φετινή αντιπυρική περίοδο ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε 100 drones, ενώ σύμφωνα με νεότερα στοιχεία που παρουσιάστηκαν τον Ιούνιο επιχειρούν 108 drones επιτήρησης και ακόμη 47 ιδιόκτητα drones του Πυροσβεστικού Σώματος.
Τα συστήματα μπορούν να επιχειρούν ημέρα και νύχτα και να παρέχουν οπτική και υπέρυθρη εικόνα. Η λογική είναι η ίδια με αυτή των σταθερών σταθμών: η φωτιά να εντοπιστεί όταν ακόμη αποτελεί μικρή εστία και όχι όταν ο καπνός της είναι πλέον ορατός από μεγάλη απόσταση.
Η εμπειρία των προηγούμενων ετών δείχνει τη σημασία του χρόνου. Κατά την έναρξη της φετινής αντιπυρικής περιόδου, μόνο στην Αττική τα συστήματα drones είχαν εντοπίσει σε πρώτο χρόνο περισσότερες από 1.000 ενάρξεις πυρκαγιών κατά την προηγούμενη περίοδο.
Στην εξίσωση και οι θερμικοί δορυφόροι
Ένα ακόμη επίπεδο επιτήρησης αναπτύσσεται πάνω από τα drones και τις επίγειες κάμερες. Η Ελλάδα έχει αποκτήσει θερμικούς δορυφόρους, με στόχο μεταξύ άλλων τον σχεδόν σε πραγματικό χρόνο εντοπισμό θερμικών εστιών και την υποστήριξη της Πολιτικής Προστασίας και της Πυροσβεστικής.
Έτσι διαμορφώνεται σταδιακά ένα σύστημα με διαφορετικά επίπεδα παρατήρησης: σταθερές θερμικές κάμερες σε επιλεγμένες περιοχές, drones που μπορούν να αναπτυχθούν ανάλογα με την επικινδυνότητα και δορυφορική παρατήρηση για μεγαλύτερες εκτάσεις.
Σε αυτό προστίθεται από φέτος και η επικαιροποιημένη Εθνική Χαρτογράφηση Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών, η οποία κατατάσσει τις περιοχές της χώρας σε κατηγορίες επικινδυνότητας με βάση τη βλάστηση, τις κλιματολογικές συνθήκες και το ιστορικό κινδύνου.
Από την εγκατάσταση στην επιχειρησιακή λειτουργία
Με τα νέα μέσα να προστίθενται σταδιακά στο επιχειρησιακό οπλοστάσιο της Πολιτικής Προστασίας, το βάρος μεταφέρεται πλέον στον τρόπο με τον οποίο θα «κουμπώσουν» μεταξύ τους. Κάμερες, drones και άλλα συστήματα παράγουν διαφορετικές πληροφορίες, οι οποίες πρέπει να φτάνουν γρήγορα στα επιχειρησιακά κέντρα, να αξιολογούνται και να μετατρέπονται σε εικόνα χρήσιμη για τις δυνάμεις που βρίσκονται στο πεδίο.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται και ένα ακόμη σκέλος του ΑΙΓΙΣ, που αφορά τον εκσυγχρονισμό του συστήματος διοίκησης και ελέγχου επιχειρήσεων Engage και του 112, καθώς και την ανάπτυξη Εθνικής Βάσης Δεδομένων για την υποστήριξη της λήψης αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο. Πρόκειται ουσιαστικά για την υποδομή που καλείται να συγκεντρώσει και να αξιοποιήσει τον αυξανόμενο όγκο πληροφοριών που προέρχεται από τα νέα μέσα επιτήρησης.