«Ο τουρισμός μπορεί να κάνει ζημιά στα ίδια τα μέρη και τις κοινότητες που τροφοδοτεί. Καθώς ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με την κλιματική αλλαγή και τις αυξανόμενες ανισότητες, χρειαζόμαστε τολμηρή, επείγουσα και βιώσιμη δράση που να θέτει τους ανθρώπους και τον πλανήτη πάνω απ’ όλα».
Αυτά τα λόγια επέλεξε ο γ.γ. του UN Tourism για να προλογίσει τον επερχόμενο εορτασμό της εφετινής Παγκόσμιας Ημέρας Τουρισμού που εορτάζεται, όπως κάθε χρόνο, στις 27 Σεπτεμβρίου, αυτή τη φορά με μόττο «Τουρισμός και Βιώσιμος Μετασχηματισμός».
Η αναφορά του Zurab Pololikashvili σε «τολμηρές», «επείγουσες» και «βιώσιμες» δράσεις στον τουρισμό, ώστε αυτός να μην αποτελεί απλώς έναν «χρυσό μανδύα» ανεξέλεγκτης τοπικής ανάπτυξης αλλά να τοποθετεί το κλίμα και τον άνθρωπο στο επίκεντρο, δεν είναι τυχαία. Είναι ένας συναγερμός που ηχεί όλο και πιο δυνατά τα τελευταία χρόνια, ιδίως σε έντονα «τουριστικές» χώρες, όπως η Ελλάδα, και ένα ρολόι που μετράει αντίστροφα για τις σύγχρονες τοπικές κοινωνίες και οικονομίες στο να κερδίσουν τη μάχη με το χρόνο και να κάνουν πράξη τον πολυπόθητο -αλλά σύνθετης φύσης- βιώσιμο μετασχηματισμό.
Τα ξενοδοχεία, ίσως οι σημαντικότερες παραγωγικές μονάδες του τουρισμού παγκοσμίως, που ως τέτοιες –οφείλουν να- αντιλαμβάνονται την επιταγή που περιλαμβάνεται στη έκκληση Pololikashvili, τη σταδιακή στροφή της ζήτησης από τους ταξιδιώτες σε πιο «πράσινες» υπηρεσίες αλλά και τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας που απορρέει από αυτές, έχουν αρχίσει δειλά δειλά να κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην ανεξερεύνητη ήπειρο της βιωσιμότητας.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού, το 73% των τουριστών παγκοσμίως (2023) προτιμούν να μένουν σε ξενοδοχεία που εφαρμόζουν βιώσιμες πρακτικές. Την ίδια χρονιά, καταγράφηκε αύξηση 20% στον αριθμό ξενοδοχείων που πιστοποιήθηκαν (Bioscore, Green Key, EarthCheck, LEED). Παράλληλα, η έκθεση του ΠΟΤ αναφέρει ότι η εφαρμογή βιώσιμων πρακτικών αυξάνει κατά 12% τα συνολικά έσοδα σε σύγκριση με τις παραδοσιακές πρακτικές.
Ακόμη, τα ξενοδοχεία που υιοθετούν βιώσιμες πρακτικές συχνά συνεργάζονται με τοπικούς προμηθευτές και συμμετέχουν σε κοινοτικές πρωτοβουλίες, οι οποίες ενισχύουν την τοπική οικονομική ανάπτυξη και ενισχύουν τον κοινωνικό ιστό των περιοχών στις οποίες λειτουργούν.
Δράσεις βιωσιμότητας στα ελληνικά ξενοδοχεία
Πού βρίσκονται στο παζλ του βιώσιμου μετασχηματισμού τα Ελληνικά ξενοδοχεία; Πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων (ΙΤΕΠ) αποκάλυψε ότι τα Ελληνικά ξενοδοχεία, ιδιαίτερα οι κατηγορίες τεσσάρων (78 εκατ. ευρώ) και πέντε (30 εκατ. ευρώ) αστέρων, πραγματοποίησαν κατά την περυσινή χρονιά επενδύσεις ύψους 200 εκατ. ευρώ σε δράσεις βιωσιμότητας.
Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για την πρόοδο της μετάβασης της Ελληνικής φιλοξενίας σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο, καθώς τα ξενοδοχεία τεσσάρων και πέντε αστέρων αποτελούν το 27% του συνολικού ξενοδοχειακού δυναμικού και το 54% των ξενοδοχειακών δωματίων. Το ποσό δε των 200 εκατ. ευρώ αντιπροσωπεύει το 19% του συνόλου των επενδύσεων των Ελληνικών ξενοδοχείων το 2024, οι οποίες υπερέβησαν το 1 δισ. ευρώ.
Επιπλέον, το 49,5% των ξενοδοχείων διαθέτει Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) και το 13,4% Πιστοποίηση στους τομείς του Περιβάλλοντος, της Ενέργειας ή της Αειφορίας,
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών (UN Tourism), ο βιώσιμος τουρισμός θα πρέπει…
- Να αξιοποιεί στο έπακρο τους περιβαλλοντικούς πόρους που αποτελούν βασικό στοιχείο της τουριστικής ανάπτυξης, διατηρώντας βασικές οικολογικές διαδικασίες και συμβάλλοντας στη διατήρηση της φυσικής κληρονομιάς και της βιοποικιλότητας.
- Να σέβεται την κοινωνικοπολιτιστική αυθεντικότητα των κοινοτήτων υποδοχής και
- Να διασφαλίζει βιώσιμες, μακροπρόθεσμες οικονομικές δραστηριότητες, παρέχοντας κοινωνικοοικονομικά οφέλη σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη που κατανέμονται δίκαια.
Η πιο πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ταξιδίων (ETC), με τίτλο «Future Proofing European Tourism Through Scenario Planning and Strategic Foresight», η κλιματική αλλαγή, η ραγδαία αναπτυσσόμενη τεχνολογία και η στροφή των ταξιδιωτών νεαρής ηλικίας σε βιώσιμες εμπειρίες είναι ανάμεσα στις 6 σημαντικότερες δυνάμεις που θα διαμορφώσουν τον τουρισμό το 2035, πυροδοτώντας ένα μείγμα απρόβλεπτων εξελίξεων.
Πώς μπορούν λοιπόν τα ξενοδοχεία να μειώσουν το αποτύπωμά τους στο περιβάλλον, συμβάλλοντας παράλληλα στους στόχους αυτούς;
Σύμφωνα με τη σχολή EHL Hospitality Business School, την διάδοχο της ιστορικής École hôtelière de Lausanne στην Ελβετία, η κατανάλωση ενέργειας στον κλάδο είναι υψηλή, με την ψύξη, τον φωτισμό, τη θέρμανση και τον εξαερισμό να ευθύνονται για έως και το 60% των εκπομπών CO2 ενός ξενοδοχείου.
Ενεργοβόρες επιπλέον λειτουργίες, όπως οι θερμαινόμενες πισίνες, η υπερβολική χρήση νερού και πλαστικού και η σπατάλη τροφίμων, συμβάλλουν επίσης στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του κλάδου.
Πώς τα ξενοδοχεία μπορούν να αξιοποιήσουν τις έξυπνες τεχνολογίες
Με αυτές τις ενεργειακές απαιτήσεις, τα ξενοδοχεία πρέπει να αυξήσουν την ενεργειακή απόδοση και να μειώσουν τον περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο, παρέχοντας παράλληλα εξαιρετικές εμπειρίες στους πελάτες. Ένας τρόπος με τον οποίο μπορούν να επιτύχουν πιο βιώσιμες πρακτικές είναι μέσω βιώσιμων τεχνολογιών, δηλαδή συσκευών και συστημάτων που χρησιμοποιούν δεδομένα και συνδεσιμότητα στο διαδίκτυο για να αλληλεπιδρούν έξυπνα με ανθρώπους και συσκευές.
Για να επιτύχουν βελτίωση της βιωσιμότητας και της αποδοτικότητας, τα ξενοδοχεία στρέφονται όλο και περισσότερο σε συσκευές του Internet of Things (IoT), όπως αισθητήρες και συσκευές που συνδέονται ασύρματα σε ένα δίκτυο. Μπορούν να παρακολουθούνται εξ αποστάσεως και να αυτοματοποιούνται για να παρέχουν λεπτομερή έλεγχο των συστημάτων του ξενοδοχείου. H EHL Hospitality Business School κάνει αναφορά σε μερικά παραδείγματα…
- Αυτοματοποιημένο HVAC (θερμοκρασία, ποιότητα αέρα, κυκλοφορία) | Τα ξενοδοχεία παραδοσιακά βασίζονταν σε συμβατικά συστήματα HVAC που λειτουργούν με προκαθορισμένα χρονοδιαγράμματα ή λειτουργούν χειροκίνητα από τους επισκέπτες. Συχνά λειτουργούν σε άδεια δωμάτια και σπαταλούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Χρησιμοποιώντας έξυπνους θερμοστάτες και αισθητήρες πληρότητας, τα ξενοδοχεία μπορούν να μειώσουν μεγάλο μέρος αυτής της σπατάλης. Όταν τα δωμάτια είναι άδεια, μπορούν να προσαρμόσουν τα συστήματα κλιματισμού και θέρμανσης για να αποφύγουν την υπερβολική χρήση των άδειων χώρων. Αυτό μπορεί να μειώσει το λειτουργικό κόστος και να μειώσει τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.
- Βελτιωμένη χρήση ενέργειας | Τα ξενοδοχεία χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο έξυπνες τεχνολογίες και προγνωστική ανάλυση για να προβλέψουν τις ώρες αιχμής χρήσης και να προσαρμόσουν δυναμικά την κατανάλωση ενέργειας. Μπορούν να εξετάσουν τις καιρικές συνθήκες, τα ποσοστά πληρότητας και τις προτιμήσεις των επισκεπτών για να αποτρέψουν την κορύφωση στη χρήση ενέργειας κατά τη διάρκεια περιόδων υψηλής ζήτησης. Αυτό επιτρέπει στη διοίκηση του ξενοδοχείου να εντοπίζει περιοχές όπου σπαταλιέται ενέργεια, να μειώνει το λειτουργικό κόστος και να συμβάλλει σε ένα πιο βιώσιμο ενεργειακό δίκτυο, βελτιστοποιώντας παράλληλα την άνεση των επισκεπτών.
- Διαχείριση νερού | Το μέσο δωμάτιο ξενοδοχείου χρησιμοποιεί περίπου 1.500 λίτρα νερού την ημέρα, ποσό που είναι έως και οκτώ φορές περισσότερο από τον τοπικό πληθυσμό σε προορισμούς με έλλειψη νερού. Αυτό καθιστά τη διαχείριση των υδάτων βασική προτεραιότητα βιωσιμότητας για τους διαχειριστές ξενοδοχείων και αποτελεί έναν τομέα όπου οι έξυπνες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν. Οι αισθητήρες IoT μπορούν να παρακολουθούν την κατανάλωση νερού στα δωμάτια του ξενοδοχείου και να ανιχνεύουν υπερβολική χρήση και διαρροές σε πραγματικό χρόνο. Η έξυπνη τεχνολογία μπορεί επίσης να συνδυαστεί με πρακτικές συσκευές, όπως κεφαλές ντους χαμηλής ροής, για τη μείωση της χρήσης νερού. Ορισμένα ξενοδοχεία διαθέτουν επίσης αυτοματοποιημένα συστήματα άρδευσης που χρησιμοποιούν τοπικά δεδομένα καιρού για να καθορίσουν πότε να ποτίζουν τους κήπους. Η Hilton είναι ένα παράδειγμα ξενοδοχειακού ομίλου που έχει μειώσει σημαντικά την κατανάλωση νερού κατά 43% από το 2008, εφαρμόζοντας έξυπνο σύστημα διαχείρισης νερού.
- Μείωση της σπατάλης τροφίμων | Ο κλάδος της φιλοξενίας ευθύνεται για σημαντικές ποσότητες σπατάλης τροφίμων, με έρευνες να υποδεικνύουν ότι μόνο ο τομέας της φιλοξενίας του Ηνωμένου Βασιλείου παράγει 920.000 τόνους σπατάλης τροφίμων ετησίως, εκ των οποίων το 75% μπορεί να αποφευχθεί. Αυτός είναι ένας άλλος τομέας όπου οι έξυπνες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν τους ξενοδόχους να επιτύχουν σημαντικά κέρδη βιωσιμότητας. Οι αισθητήρες IoT μπορούν να παρακολουθούν τα ψυγεία και να επισημαίνουν αυτόματα πότε αυτά δεν λειτουργούν αποτελεσματικά περιορίζοντας την αλλοίωση των προϊόντων. Οι αισθητήρες μπορούν να παρακολουθούν τις ημερομηνίες λήξης και να ειδοποιούν το προσωπικό της κουζίνας όταν χρειάζεται να χρησιμοποιηθούν τρόφιμα, και τα αυτοματοποιημένα συστήματα απογραφής χρησιμοποιούν μεγάλα δεδομένα για την παρακολούθηση της χρήσης, τον προσδιορισμό των επιπέδων αποθεμάτων και την αποτροπή υπερπαραγγελιών.