Το… όραμα της αυτοδυναμίας συναρπάζει πλέον τους επικεφαλής των δύο νέων πολιτικών σχηματισμών, ακόμα και στη φάση που δεν υπάρχουν προγράμματα και θεσμοθετημένα όργανα. Οι στοχεύσεις τους έρχονται να προστεθούν στην δηλωμένη πρόθεση της ΝΔ να διεκδικήσει για τρίτη φορά την αυτοδυναμία αλλά και στην επιδίωξη του ΠΑΣΟΚ να έρθει πρώτο με μια ψήφο διαφορά από το κυβερνών κόμμα.
Όλα εκδηλώθηκαν σε διάστημα λίγων 24ώρων. Ο Πρωθυπουργός, μιλώντας στην ΚΕ του κόμματος, ήταν σαφής: «Η Κυριακή της μεγάλης επιλογής θα είναι μία. Και αυτή η μόνη Κυριακή θα πρέπει να φέρει την αυτοδυναμία».
Δεν έχασε την ευκαιρία και ο Αλέξης Τσίπρας να οραματιστεί την αυτοδυναμία, σε συγκέντρωση του κόμματός του στη Νίκαια: «Η ΕΛ.Α.Σ», είπε, «μέσα σε 24 ώρες έγινε αξιωματική αντιπολίτευση. Σε λίγους μήνες θα καταφέρουμε να γίνουμε και κυβέρνηση».
Είχε προηγηθεί η πρόβλεψη της Μαρίας Καρυστιανού: «Θεωρώ ότι ο ελληνικός λαός θα μας δώσει την αυτοδυναμία. Ο λαός έχει φύγει από το παλαιοκομματικό σύστημα».
Το ενδιαφέρον είναι πως με έναν ιδιότυπο συλλογισμό, ο Γραμματέας του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Βαρδακατσάκης υπονόησε πως η ξεκάθαρη πολιτική λύση για τη χώρα είναι η κυριαρχία του κόμματός του: «Πολιτική αλλαγή με τη Νέα Δημοκρατία σε οποιονδήποτε κυβερνητικό ρόλο, δεν μπορεί να υπάρχει. Πολιτική αλλαγή μπορεί να υπάρξει μόνο με το ΠΑΣΟΚ, την ώρα που είμαστε στην εποχή των χορηγών προς τη Νέα Δημοκρατία και της χειραγώγησης της κοινής γνώμης που ωφελεί την κυβέρνηση».
Πόσο συμβαδίζει η φιλοδοξία των κομμάτων για αυτοδυναμία με την δύναμή τους, που καταγράφεται δημοσκοπικά; Η ΝΔ κινείται περί το 30% στην εκτίμηση ψήφου, διατηρώντας την πρώτη θέση και, παράλληλα, την ελπίδα μιας αυτοδύναμης νίκης. Στόχος, κατά πολύ δυσκολότερος σε σχέση με κάθε άλλη προηγούμενη αναμέτρηση αλλά όχι ανέφικτος. Η ΕΛ.Α.Σ. του κ. Τσίπρα εμφανίζεται με ένα ποσοστό της τάξης του 15%-μακριά από κάθε πρόβλεψη για αυτοδύναμη νίκη. Το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει μια κάμψη, κινούμενο περί το 12% και η Ελπίδα για τη Δημοκρατία γύρω στο 10%. Κανένα από τα ποσοστά αυτά δεν δίνει βάση για διακηρύξεις περί αυτοδυναμίας. Φανερώνει όμως εμμέσως πως, εκτός από τη ΝΔ, τα νεοπαγή κόμματα αντιλαμβάνονται πως το αίτημα της αυτοδυναμίας δεν προτάσσεται απλώς ως ένας αριθμητικός στόχος. Στην ελληνική πολιτική κουλτούρα συνδέεται με την έννοια της «καθαρής εντολής»: μια κυβέρνηση που δεν εξαρτάται από συνεργασίες, δεν υποχρεώνεται σε συμβιβασμούς και μπορεί να εφαρμόσει απερίσπαστα το πρόγραμμά της. Αυτό από μόνο του εξηγεί γιατί η επιδίωξή της παραμένει κυρίαρχη στον δημόσιο λόγο.
Πίσω από αυτή τη ρητορική, ωστόσο, κρύβεται μια συνειδητή στρατηγική. Τα κόμματα που θέτουν ως στόχο την αυτοδυναμία επιχειρούν να καλλιεργήσουν αυτό που οι πολιτικοί αναλυτές αποκαλούν «ψυχολογία νίκης». Ένας ψηφοφόρος είναι πιο πιθανό να στηρίξει έναν πολιτικό φορέα που φαίνεται να έχει δυναμική επικράτησης, ιδιαίτερα αν ανήκει στην κατηγορία των αναποφάσιστων. Και οι αναποφάσιστοι στην παρούσα συγκυρία είναι πολλοί, περίπου το 15% των ερωτώμενων στις έρευνες.
Την ίδια στιγμή, η επίκληση της αυτοδυναμίας λειτουργεί ως μηχανισμός συσπείρωσης. Οι ψηφοφόροι κινητοποιούνται όταν πιστεύουν ότι η ψήφος τους μπορεί να κρίνει το αποτέλεσμα. Το δίλημμα που τίθεται είναι σαφές: ισχυρή κυβέρνηση ή πολιτική αστάθεια. Με αυτόν τον τρόπο, επιδιώκεται να περιοριστεί η τάση για αποχή.
Για τα μεγάλα κόμματα, όπως η Νέα Δημοκρατία, η αυτοδυναμία αποτελεί έναν στόχο με υπαρκτές πιθανότητες, αν και σε καμία περίπτωση δεν θεωρείται δεδομένος. Το ισχύον εκλογικό σύστημα ευνοεί το πρώτο κόμμα, ωστόσο απαιτούνται υψηλά ποσοστά και συγκεκριμένοι εκλογικοί συσχετισμοί. Άλλωστε, η ρευστότητα του εκλογικού σώματος από τη μια δίνει ελπίδες στη ΝΔ να πετύχει μια τρίτη αυτοδύναμη θητεία στη σειρά, την ώρα όμως που, ταυτόχρονα, έρπουν τα σενάρια για ένα ποσοστό κάτω του 25%-με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την επόμενη μέρα του κόμματος μετά την κάλπη και την αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού.
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η περίπτωση του ΠΑΣΟΚ. Η στοχοποίηση της πρώτης θέσης, έστω και με οριακή διαφορά, αποσκοπεί κυρίως στην ανατροπή της εικόνας ενός κόμματος που κινείται συμπληρωματικά. Παρά τις δυσκολίες που θέτει η εκλογική πραγματικότητα, η στρατηγική αυτή επιχειρεί να επανατοποθετήσει το κόμμα στο κέντρο των εξελίξεων και να του δώσει ρόλο πρωταγωνιστή στις μετεκλογικές διεργασίες. Πολύ περισσότερο που, πλέον, βρίσκεται αντιμέτωπο με το κόμμα του κ. Τσίπρα, στην προσπάθεια να ηγηθεί μιας εναλλακτικής λύσης στο χώρο της αντιπολίτευσης.
Εν τέλει, η αυτοδυναμία λειτουργεί ταυτόχρονα ως πολιτικός στόχος και ως επικοινωνιακό εργαλείο. Μπορεί να είναι ρεαλιστική μόνο για το πρώτο κόμμα και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Για όλους τους υπόλοιπους, αποτελεί κυρίως μέσο διαμόρφωσης εντυπώσεων και επιρροής του εκλογικού σώματος. Με άλλα λόγια, δεν αποτυπώνει απλώς το πολιτικό σκηνικό — επιχειρεί να το διαμορφώσει. Φιλόδοξη προσπάθεια, μένει να αποδειχτεί αν θα είναι και αποτελεσματική.