Μοναδικό πολιτιστικό πόλο και τεράστιο αναπτυξιακό πόρο χαρακτήρισε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, το μνημείο του τύμβου Καστά, μαζί με ολόκληρο τον αρχαιολογικό πλούτο της Αμφίπολης. Κατά τη λιτή εκδήλωση απόδοσης στο κοινό του αναβαθμισμένου έργου της αρχαίας ξύλινης γέφυρας, η υπουργός αναφέρθηκε στον σπουδαίο ρόλο της φημισμένης αρχαίας πόλης της Αμφίπολης και στις μεγάλες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει στο μέλλον.
Η ψηφιακή αποτύπωση του μοναδικού έργου της αρχαίας ξύλινης γέφυρας, σε συνδυασμό με όλα τα μεγάλα έργα που υλοποιούνται τα τελευταία επτά χρόνια για την ανάδειξη της περιοχής, μεταμορφώνουν χρόνο με τον χρόνο την Αμφίπολη σε έναν από τους κορυφαίους αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους που διαθέτει σήμερα η χώρα μας, με διεθνή απήχηση.
Η κ. Μενδώνη τόνισε χαρακτηριστικά πως η συνολική επένδυση που πραγματοποιήθηκε την τελευταία επταετία στην Π.Ε. Σερρών ξεπερνά τα 25 εκατομμύρια ευρώ, ενώ μόνο για τον τύμβο Καστά η επένδυση αγγίζει τα 20 εκατομμύρια ευρώ.
«Το σύνολο αυτών των έργων που υλοποιήθηκαν», σημείωσε η υπουργός, «δείχνει τη φροντίδα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη για τον τόπο και για το μοναδικό μακεδονικό μνημείο που αποκαλύφθηκε το 2014 και το οποίο μελετάται με υποδειγματικό τρόπο, με τη συνεργασία Ελλήνων και ξένων ειδικών, προκειμένου το 2028 να αποδοθεί στους επισκέπτες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο».
Τα τελευταία επτά χρόνια, η υπουργός Πολιτισμού επισκέφθηκε πάρα πολλές φορές την Αμφίπολη, προκειμένου να παρακολουθεί από κοντά, μαζί με τους υπηρεσιακούς παράγοντες, την πορεία των εργασιών όχι μόνο στον τύμβο Καστά, αλλά και στην ακρόπολη της Αμφίπολης και στην αρχαία γέφυρα.
Στην τελευταία της επίσκεψη, το απόγευμα του Σαββάτου, η κ. Μενδώνη πραγματοποίησε ακόμη μία αυτοψία στο ταφικό μνημείο, υπογραμμίζοντας πως οι εργασίες προχωρούν με πολύ ικανοποιητικό ρυθμό και ότι παραμένει σε ισχύ το χρονοδιάγραμμα ώστε το μνημείο να αποδοθεί στο κοινό και να είναι επισκέψιμο στις αρχές του 2028, εφόσον δεν προκύψουν νέα επιστημονικά ζητήματα που θα επιβάλουν μια μικρή παράταση.
Αρχές του 2028 παραδίδεται ο τύμβος Καστά
«Ένα μεγάλο στοίχημα», τόνισε σε δηλώσεις της, «που ήταν η επανατοποθέτηση της μαρμάρινης θύρας στην είσοδο του τάφου, μετά τη συγκόλλησή της, επετεύχθη με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η αποκατάσταση του μνημείου στο εσωτερικό του προχωρά. Δεν είναι πολλά αυτά που πρέπει ακόμη να γίνουν. Ο τύμβος αποκαθίσταται και το πρώτο δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου αναμένεται η εγκατάσταση του αναδόχου και για την κατασκευή του μουσειακού χώρου, που θα φιλοξενήσει την ψηφιακή και τη συμβατική έκθεση του μνημείου.
Το μνημείο, πέρα από το μέγεθός του, τη σημασία του και τη μοναδικότητά του, προβάλλει συνεχώς διλήμματα, τα οποία απαιτούν επιστημονικές λύσεις. Οι λύσεις αυτές δίνονται με τον καλύτερο τρόπο από τα εμπλεκόμενα μέρη. Στόχος μας είναι η αποκατάστασή του να είναι υποδειγματική, όχι μόνο για τα ελληνικά δεδομένα αλλά και για τα διεθνή».
Αμέσως μετά, η υπουργός επισκέφθηκε την αρχαία ακρόπολη της Αμφίπολης με τις παλαιοχριστιανικές βασιλικές, όπου επίσης εκτελούνται σημαντικά έργα ανάδειξης και προσβασιμότητας, ενώ ολοκλήρωσε την περιοδεία της στο έργο της αρχαίας ξύλινης γέφυρας και στο νέο, εντυπωσιακό έργο της ψηφιακής αναπαράστασης ολόκληρης της ιστορίας της Αμφίπολης.
Πρέπει να τονιστεί πως το συγκεκριμένο έργο ήταν συνολικού κόστους 1.200.000 ευρώ και χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ υλοποιήθηκε από τη Διεύθυνση Αναστηλώσεων του ΥΠΠΟ και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών.
«Η Αμφίπολη», τόνισε η Λίνα Μενδώνη στην εκδήλωση απόδοσης του έργου, «είναι ένας μείζων αρχαιολογικός χώρος, καθώς υπήρξε μια πολύ σημαντική πόλη σε όλη τη μακρά ιστορική της διάρκεια, ιδιαίτερα από την ύστερη αρχαϊκή εποχή και εξής. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Μέγας Αλέξανδρος επέλεξε αυτόν τον τόπο, αυτόν τον ποταμό, αυτή τη θάλασσα για να ξεκινήσει την εκστρατεία του προς την Ανατολή. Η ξύλινη γέφυρα, η κατασκευή της οποίας χρονολογείται στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα, ήταν εκείνη που ένωσε τις δύο όχθες του ποταμού και, κατά μία έννοια, ένωνε τη Δύση με την Ανατολή μέχρι τον 19ο αιώνα».
Η υπουργός δεν έκρυψε την ικανοποίησή της για την ολοκλήρωση των εργασιών, αλλά και τον θαυμασμό της για το μοναδικής αισθητικής φυσικό περιβάλλον. «Όσο περνά η ώρα», τόνισε χαρακτηριστικά, «ο χώρος αποκτά μια δροσιά και ένα μοναδικό φως από τον ήλιο που δύει, αποκαλύπτοντας με τις σκιές του σημεία που δεν είναι πάντοτε ορατά. Είναι σημεία που σε κάνουν να αντιληφθείς τη σημασία που είχε για την αρχαιότητα το Παγγαίο και τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με αυτό, ξεκινώντας από τον Θουκυδίδη και τον Βρασίδα, φτάνοντας στον Αλέξανδρο, στον Ηφαιστίωνα και σε όλους τους επιγόνους των Μακεδόνων. Ομολογουμένως, πρόκειται για έναν ανεκτίμητο θησαυρό».
«Το ΥΠΠΟ, η ελληνική κυβέρνηση και η ελληνική Πολιτεία έχουν χρέος να αποδώσουν αυτόν τον θησαυρό στην τοπική κοινωνία με τον καλύτερο τρόπο και η τοπική κοινωνία, με τους εκπροσώπους και τους φορείς της, είναι εκείνη που πρέπει να τον διαχειριστεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο», κατέληξε η υπουργός.
Νέα σύγχρονη διάσταση στην αρχαιολογική πληροφορία
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, Δημητρία Μαλαμίδου, καλωσορίζοντας τους επισκέπτες στην εκδήλωση, έκανε λόγο για την ολοκλήρωση ενός εμβληματικού και εξαιρετικά σημαντικού έργου, που συνδέεται με σπουδαία ιστορικά πρόσωπα. Η κ. Μαλαμίδου υπογράμμισε ότι η κατασκευή του νέου σύγχρονου στεγάστρου της γέφυρας, σε συνδυασμό με τη χρήση πολυμεσικών (ψηφιακών) εφαρμογών, δίνουν μια νέα, σύγχρονη διάσταση στην αρχαιολογική πληροφορία για την ιστορικότητα της Αμφίπολης.
Ο δήμαρχος Αμφίπολης, Στέργιος Φραστανλής, τόνισε τη μεγάλη προσπάθεια που γίνεται για την ανάδειξη της περιοχής. Ευχαρίστησε προσωπικά την υπουργό Πολιτισμού για το διαρκές ενδιαφέρον που δείχνει για την Αμφίπολη, γεγονός που αποδεικνύεται από τις συνεχείς επισκέψεις που πραγματοποιεί, ώστε να παρακολουθεί από κοντά την εξέλιξη των εργασιών.
Ο αντιπεριφερειάρχης Σερρών, Παναγιώτης Σπυρόπουλος, στον χαιρετισμό του εξήρε επίσης το έργο και την προσπάθεια του ΥΠΠΟ, καθώς και προσωπικά της κ. Μενδώνη, για την προβολή της Αμφίπολης και την ολοκλήρωση όλων των μεγάλων και σημαντικών έργων που βρίσκονται σε εξέλιξη τα τελευταία χρόνια σε ολόκληρο τον αρχαιολογικό χώρο.
Ένα μοναδικό τεχνικό έργο 2.500 ετών
Η αρχαία ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης αποτελεί ένα μοναδικό τεχνικό έργο, ηλικίας περίπου 2.500 ετών. Κατασκευασμένη πάνω στον ποταμό Στρυμόνα, μπροστά στην Πύλη Γ΄ του βόρειου τείχους, η γέφυρα αποκαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές του Δημήτρη Λαζαρίδη (1976-1978). Βρέθηκαν 1.250 ξύλινοι πάσσαλοι και κορμοί δέντρων, εκ των οποίων 220 ανασύρθηκαν από τον βυθό του ποταμού. Πρόκειται για τη μοναδική σωζόμενη αρχαία ξύλινη γέφυρα στην Ελλάδα.
Η γέφυρα αναφέρεται από τον Θουκυδίδη στην περιγραφή των γεγονότων του 424-422 π.Χ., όταν ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας πέρασε από αυτή για να καταλάβει την Αμφίπολη, εκμεταλλευόμενος τη στρατηγική θέση της στον Στρυμόνα. Η κατάληψη αυτή αποτέλεσε καθοριστικό γεγονός του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Η ανακάλυψη της αρχαίας ξύλινης γέφυρας της Αμφίπολης αποτέλεσε ορόσημο στην ιστορία της αρχαιολογικής έρευνας στον ελληνικό χώρο. Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών αποκαλύφθηκαν συνολικά 101 σωζόμενοι ξύλινοι πάσσαλοι δρυός, κυκλικής ή τετράγωνης διατομής, σφηνωμένοι κάθετα στο αμμώδες έδαφος της κοίτης του ποταμού. Η γέφυρα στηριζόταν στον σκελετό αυτών των πασσάλων, οι οποίοι παρέμεναν εμπηγμένοι στο έδαφος ακόμη και μετά από χιλιετίες, χάρη στις αναερόβιες συνθήκες διατήρησης που παρέχει το αμμώδες, υγρό περιβάλλον.
Η διεπιστημονική ανάλυση του υλικού επέτρεψε τον εντοπισμό έξι διαφορετικών κατασκευαστικών φάσεων, από τον 8ο-6ο αι. π.Χ. έως και τον 16ο-17ο αι. μ.Χ. Αυτή η εκπληκτική συνέχεια χρήσης, διάρκειας περίπου 2.500 ετών, καθιστά τη γέφυρα ένα από τα σπανιότερα σωζόμενα τεκμήρια αρχαίας γεφυροποιίας στον κόσμο. Σήμερα, οι πάσσαλοι έχουν υποβληθεί σε συντήρηση και μελέτη, ενώ η αρχαιολογική γνώση που αποκτήθηκε αποτελεί τη βάση των ψηφιακών εφαρμογών που αναπτύσσονται για την ανάδειξή της.
Ένα… ψηφιακό πέρασμα στον χρόνο
Σήμερα, πλέον, οι επισκέπτες μπορούν να διασχίσουν την αρχαία γέφυρα μέσα από την ψηφιακή αναβίωσή της και να παρακολουθήσουν τη μοναδική ιστορία ενός διαχρονικού μνημείου, στο πλαίσιο του «Ψηφιακού Περάσματος στην Αμφίπολη».
Στον ευρύτερο χώρο της αρχαιολογικής ανασκαφής της αρχαίας γέφυρας έχει σχεδιαστεί ένας σύγχρονος εκθεσιακός οικίσκος 80 τ.μ. Λειτουργώντας ως «The Bridge: Archaeological Information Spot», αποτελεί μια «τεχνολογική γέφυρα» γνώσης και έναν ενδιάμεσο χώρο μετάβασης ανάμεσα στο φυσικό τοπίο και τον αρχαιολογικό χώρο.
Πρόκειται για μια επιμήκη μεταλλική κατασκευή, με λιτό και μινιμαλιστικό ύφος, η οποία πλαισιώνει διακριτικά το μνημείο χωρίς να το ανταγωνίζεται. Ο οικίσκος είναι ελαφρά ανυψωμένος κατά 20 εκατοστά από το φυσικό έδαφος. Αυτή η μικρή υψομετρική διαφορά λειτουργεί ως χωρικό και νοηματικό «κατώφλι», σηματοδοτώντας τη μετάβαση του επισκέπτη σε έναν χώρο αφήγησης και ερμηνείας. Τα κεντρικά υαλοστάσια αποτρέπουν τη δημιουργία ενός «κλειστού κουτιού», επιτρέποντας τη διαρκή οπτική επαφή με το πραγματικό αρχαιολογικό περιβάλλον.
Η κίνηση στο εσωτερικό ακολουθεί τη λογική ενός συνεχούς μονοπατιού, που διαρθρώνεται σε δύο αλληλένδετα τμήματα. Το πρώτο φιλοξενεί τις ψηφιακές εφαρμογές, όπου ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή με τα ιστορικά δεδομένα της ανασκαφής μέσα από πολυμεσικό υλικό, διαδραστικούς χάρτες, εκπαιδευτικά παιχνίδια και εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας (VR). Το δεύτερο τμήμα αποτελεί έναν κατεξοχήν διαδραστικό χώρο, όπου η εμπειρία μετατοπίζεται από την απλή γνώση στη βιωματική συμμετοχή.