Η Ιταλία εξακολουθεί να συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο θαυμαστές χώρες του κόσμου. Αυτό επιβεβαιώνει ο Anholt Nation Brands Index® (NBI), η ετήσια έρευνα που εδώ και είκοσι χρόνια καταγράφει τις διεθνείς αντιλήψεις για τα κράτη. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, η Ιταλία διαθέτει σήμερα την τέταρτη ισχυρότερη εθνική εικόνα παγκοσμίως, πίσω μόνο από την Ιαπωνία, τη Γερμανία και τον Καναδά, και μπροστά από χώρες όπως η Ελβετία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία. Η διαπίστωση αυτή αναδεικνύεται στην ιστοσελίδα της διεθνούς έκεθσης τουτισμού ΒΙΤ του Μιλάνου, η οποία φέτος θα πραγματοποιηθεί από τις 10 έως τις 12 Φεβρουαρίου.
Η θέση αυτή, όπως υπογραμμίζεται, δεν προέκυψε τυχαία. Από το 2008 έως το 2020, η Ιταλία κινούνταν σταθερά μεταξύ της έκτης και έβδομης θέσης. Ωστόσο, από το 2021 και μετά, η εικόνα της ενισχύθηκε αισθητά: κατέλαβε μία φορά την τρίτη θέση, τρεις φορές την τέταρτη και μία φορά την πέμπτη.
Βεβαίως, οι κατατάξεις δεν λένε όλη την αλήθεια, καθώς επηρεάζονται και από την πορεία άλλων χωρών – χαρακτηριστικό παράδειγμα η πρόσφατη πτώση της εικόνας των Ηνωμένων Πολιτειών. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική διεθνής θέση της Ιταλίας παραμένει εξαιρετικά ισχυρή.
Τουρισμός, πολιτισμός και άνθρωποι: τα μεγάλα πλεονεκτήματα
Οι βασικοί πυλώνες της θετικής εικόνας της Ιταλίας είναι τρεις. Πρώτον, ο τουρισμός, όπου κατατάσσεται πρώτη παγκοσμίως, με σημαντική διαφορά από τη Γαλλία, την Ελλάδα και την Ιαπωνία που ακολουθούν. Δεύτερον, ο πολιτισμός, όπου βρίσκεται στη δεύτερη θέση, σχεδόν ισόβαθμη με τη Γαλλία. Τρίτον, οι άνθρωποι, με την Ιταλία να καταλαμβάνει την τέταρτη θέση, πίσω από τον Καναδά, την Αυστραλία και την Ιαπωνία.
Αντίθετα, η χώρα εμφανίζεται αισθητά πιο αδύναμη σε αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «σκληροί» δείκτες: διακυβέρνηση (17η θέση), εξαγωγές (11η) και μετανάστευση/επενδύσεις (8η). Η χαμηλή αξιολόγηση στη διακυβέρνηση δεν εκπλήσσει, δεδομένης της παραδοσιακής πολιτικής αστάθειας της χώρας. Πιο παράδοξο, όμως, είναι το σχετικά χαμηλό σκορ στις εξαγωγές, τη στιγμή που τα ιταλικά προϊόντα και brands συγκαταλέγονται στα πιο επιθυμητά παγκοσμίως.
Το στερεότυπο μιας χώρας χαμηλής τεχνολογίας, προσανατολισμένης στην απόλαυση και τη χαλαρότητα, εξακολουθεί να υπονομεύει την αντίληψη για τη βιομηχανική και τεχνολογική της ικανότητα — παρότι η Ιταλία παράγει μερικά από τα κορυφαία supercars και βιομηχανικά προϊόντα στον κόσμο.
Σταθερή εικόνα, αλλά όχι ταχεία πρόοδος
Η εικόνα της Ιταλίας παραμένει σταθερή όχι μόνο στον χρόνο, αλλά και γεωγραφικά. Στις χώρες του G7 κατατάσσεται τρίτη, ενώ στις χώρες των BRICS+ πέμπτη — διαφορά μικρή, ειδικά αν συγκριθεί με τις ΗΠΑ, οι οποίες καταλαμβάνουν την 9η θέση στις BRICS+ και μόλις την 21η στις χώρες του G7.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι δημογραφικές διαφοροποιήσεις: οι άνδρες παγκοσμίως κατατάσσουν την Ιταλία δεύτερη, ενώ οι γυναίκες πέμπτη. Οι νεότεροι τη φέρνουν στην τρίτη θέση και οι μεγαλύτεροι στην πέμπτη, στοιχείο που μπορεί να θεωρηθεί θετικό για το μέλλον. Ωστόσο, ο ρυθμός βελτίωσης της εικόνας της χώρας είναι χαμηλός: η Ιταλία βρίσκεται 36η στις 45 χώρες ως προς την πρόοδο της φήμης της με την πάροδο του χρόνου. Ταχύτερα αναπτυσσόμενα «nation brands» είναι χώρες όπως η Νότια Κορέα, η Σαουδική Αραβία, η Κολομβία και το Κατάρ.
Η φήμη ως στρατηγικό κεφάλαιο
Γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία η εθνική εικόνα; Σύμφωνα με την έρευνα του Anholt, υπάρχει ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη φήμη μιας χώρας και στην ικανότητά της να προσελκύει εμπόριο, επενδύσεις, ταλέντα και τουρισμό. Οι χώρες με θετική εικόνα κινούνται ευκολότερα και με μικρότερο κόστος στη διεθνή σκηνή· όσες έχουν αρνητική φήμη πληρώνουν ακριβά κάθε τους προσπάθεια.
Σε μια εποχή έντονων γεωπολιτικών και οικονομικών αναταράξεων, η βαθιά και διαχρονική αγάπη του κόσμου για την Ιταλία — για τα προϊόντα, τον πολιτισμό, την αρχιτεκτονική, την κουζίνα και την ιστορία της — αποτελεί ένα σπάνιο πλεονέκτημα σταθερότητας. Όμως, όπως επισημαίνεται, η φήμη δεν είναι κεκτημένο.
Η Ιταλία, όπως κάθε χώρα, δεν «κατέχει» τη φήμη της — απλώς τη νοικιάζει. Και το ενοίκιο αυτό πρέπει να συνεχίσει να πληρώνεται, αν θέλει το ιταλικό όνομα να παραμείνει ισχυρό και στο μέλλον.