LlΗ πορεία του ελληνικού τουρισμού το 2026 αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες για την ελληνική οικονομία, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή μπορεί είτε να πιέσει τις ταξιδιωτικές ροές είτε, υπό προϋποθέσεις, να τις ανακατευθύνει προς την Ελλάδα.
Στην τριμηνιαία έκθεσή του για την ελληνική οικονομία, το ΙΟΒΕ βάζει καθαρά στο τραπέζι το ενδεχόμενο «ισχυρών ανακατατάξεων στις τουριστικές ροές», επισημαίνοντας ότι η εξέλιξη της κρίσης στην ευρύτερη περιοχή θα είναι καθοριστική ενόψει της θερινής περιόδου.
Το κλειδί, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι εάν η προσωρινή εκεχειρία οδηγήσει σύντομα σε τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων. Σε αυτή την περίπτωση, η συνολική μείωση στον εισερχόμενο τουρισμό δεν αναμένεται να είναι σημαντική. Το πλήγμα δεν θα προέλθει τόσο από απροθυμία των ταξιδιωτών να κινηθούν προς την περιοχή, όσο από τη μείωση των πραγματικών εισοδημάτων, κυρίως στις ευρωπαϊκές αγορές, και από το αυξημένο κόστος μετακίνησης.
Εδώ εντοπίζεται και ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία για την Ελλάδα. Το ΙΟΒΕ υπογραμμίζει ότι η χώρα έχει συγκριτικό μειονέκτημα έναντι άλλων ευρωπαϊκών προορισμών που βρίσκονται πιο κοντά στις μεγάλες αγορές και μπορούν να προσεγγιστούν και με εναλλακτικούς τρόπους μετακίνησης, πέραν του αεροπορικού. Όσο αυξάνεται το κόστος των αεροπορικών μετακινήσεων, τόσο ενισχύεται η πίεση σε προορισμούς όπως η Ελλάδα, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις πτήσεις.
Το ενδεχόμενο η Ελλάδα να βγει κερδισμένη
Ωστόσο, η έκθεση καταγράφει και ένα κρίσιμο αισιόδοξο ενδεχόμενο βάσει του οποίου οι ανακατατάξεις στις τουριστικές ροές θα ευνοήσουν τελικά την Ελλάδα, αυξάνοντας τα τουριστικά εισοδήματα στη χώρα.
Το ΙΟΒΕ υπενθυμίζει ότι κάτι αντίστοιχο έχει συμβεί και στο πρόσφατο παρελθόν, όταν ταξίδια σε άλλες χώρες της ευρύτερης περιοχής θεωρήθηκαν λιγότερο ασφαλή. Σε αυτή τη συγκυρία, η Ελλάδα μπορεί να προσελκύσει όχι μόνο επισκέπτες που θα κατευθύνονταν σε χώρες που εμπλέκονται ή επηρεάζονται άμεσα από την κρίση, αλλά και ταξιδιώτες που σχεδίαζαν μακρινότερα ταξίδια μέσω αεροπορικών κόμβων σε περιοχές που πλήττονται από την αστάθεια.
Τα τρία σενάρια για την ελληνική οικονομία
Αυτό είναι το σημείο όπου ο τουρισμός μετατρέπεται από πηγή αβεβαιότητας σε πιθανό «αντίβαρο» για την οικονομία. Στο θετικό σενάριο του ΙΟΒΕ, εφόσον οι τιμές ενέργειας ακολουθήσουν την πορεία του βασικού σεναρίου και ταυτόχρονα υπάρξει στροφή επιπλέον τουριστών προς την Ελλάδα, η ελληνική οικονομία μπορεί να αναπτυχθεί το 2026 με ρυθμό ελαφρά υψηλότερο από 2%.
Στο βασικό σενάριο, το ΙΟΒΕ αναθεωρεί προς τα κάτω την πρόβλεψη για την ετήσια ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας το 2026, στο 1,8% σε σταθερές τιμές. Οι καθοδικοί κίνδυνοι προέρχονται κυρίως από το διεθνές περιβάλλον, τις γεωπολιτικές εντάσεις, την εξασθένιση της εξωτερικής ζήτησης, την αναμενόμενη αύξηση του κόστους χρήματος, το διαρθρωτικά υψηλό εξωτερικό έλλειμμα και τον επίμονα υψηλό δομικό πληθωρισμό.
Ως προς τις συνιστώσες της ανάπτυξης στο βασικό σενάριο για το 2026, αναμένεται αύξηση των πάγιων επενδύσεων (+10,2%) και των εξαγωγών (+2,6%), επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης (+1,7%), με επιδείνωση του ελλείμματος στο εξωτερικό ισοζύγιο, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται κατά 3,9%. Ο μέσος πληθωρισμός στο βασικό σενάριο για το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο 3,5%, υψηλότερα από τον μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι θα μειωθεί στην περιοχή του 8,5%.
Στο δυσμενές (εναλλακτικό) σενάριο, το ΙΟΒΕ εκτιμά σημαντική επιβράδυνση της μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας στο +1,4% για το 2026. Η εν λόγω πιθανή εξέλιξη θα προέλθει από τη χαμηλότερη επιτάχυνση της συνολικής κατανάλωσης (εν συγκρίσει με το βασικό σενάριο), συνιστάμενη από την κάμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης στο +1,4%, ωστόσο χωρίς επίδραση στη δημόσια κατανάλωση (+0,9%), και τις πάγιες επενδύσεις (+10,2%). Μία επιδείνωση του διεθνούς γεωπολιτικού κλίματος θα επιβαρύνει το ήδη αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας, υπονομεύοντας τον ρυθμό αύξησης τόσο των εξαγωγών (+1,5%) όσο και των εισαγωγών της (+3,4%). Σε περίπτωση κλιμάκωσης των συγκρούσεων, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί περαιτέρω, έως περίπου +4,5%, και η ανεργία στο +8,8%.
Σε επίπεδα συγκρίσιμα με το 2025 ο τουρισμός
Πάντως, για τον τουρισμό, η βασική εκτίμηση είναι ότι η δραστηριότητα θα διατηρηθεί το 2026 σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα του 2025 σε πραγματικούς όρους. Ωστόσο, οι τουριστικές εισπράξεις αναμένεται να καταγράψουν μικρή μείωση σε πραγματικούς όρους, στοιχείο που δείχνει ότι ακόμη και αν οι ροές αντέξουν, η αγοραστική δύναμη και το κόστος ταξιδιού μπορούν να πιέσουν την πραγματική αξία των εσόδων.
Η ενέργεια ως κρυφή απειλή για τουρισμό και οικονομία
Η επίδραση των τιμών ενέργειας αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η κρίση μπορεί να χτυπήσει την ελληνική οικονομία και, εμμέσως, τον τουρισμό. Η Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία της σε ενεργειακές αναταράξεις.
Στο κεντρικό σενάριο, όπου οι επιθέσεις στην περιοχή περιορίζονται, οι τιμές ενέργειας αναμένεται να υποχωρήσουν κάτω από τα τρέχοντα επίπεδα, αλλά να παραμείνουν για αρκετούς μήνες υψηλότερα από ό,τι αναμενόταν πριν την κρίση. Αυτό μεταφράζεται σε υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερο πραγματικό ρυθμό μεγέθυνσης τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα.
Το δυσμενές σενάριο είναι σαφώς βαρύτερο. Εάν οι επιθέσεις συνεχιστούν προς το καλοκαίρι, προκαλώντας νέες δυσχέρειες στον εφοδιασμό από τη Μέση Ανατολή και περαιτέρω μείωση της ορατότητας στις διεθνείς αγορές, το πλήγμα στην παγκόσμια και κυρίως στην ευρωπαϊκή οικονομία θα είναι πολλαπλασιαστικά μεγαλύτερο. Σε αυτή την περίπτωση, η ελληνική οικονομία αναμένεται να δεχθεί ισχυρή πίεση από μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού.
Ο τουρισμός ως πιθανό «μαξιλάρι» απέναντι στους κινδύνους
Παρά το βαρύ διεθνές περιβάλλον, το ΙΟΒΕ καταγράφει ως ανοδική προοπτική μια καλύτερη του αναμενομένου πορεία του τουρισμού. Η Ελλάδα, ως ασφαλής προορισμός, μπορεί να διατηρήσει ή ακόμη και να αυξήσει τις τουριστικές επιδόσεις της, εφόσον ευνοηθεί από τη μετατόπιση ταξιδιωτών που αναζητούν σταθερότερους προορισμούς.
Αυτό, όμως, δεν αναιρεί την αβεβαιότητα καθώς σύμφωνα με την έκθεση η επίδραση του τουριστικού τομέα στην αύξηση της απασχόλησης αναμένεται ουδέτερη στο βασικό σενάριο και αρνητική στο εναλλακτικό, γεγονός που δείχνει ότι η αντοχή της τουριστικής δραστηριότητας δεν σημαίνει αυτομάτως ισχυρή ώθηση στην αγορά εργασίας