Μια βαθιά αλλαγή φιλοσοφίας φαίνεται να συντελείται στο ελληνικό σύστημα υγείας, με την πρόληψη να περνά για πρώτη φορά στο επίκεντρο της δημόσιας πολιτικής. Αντί το σύστημα να περιμένει τον ασθενή, η πολιτεία επιχειρεί πλέον να τον προσεγγίσει έγκαιρα, πριν εκδηλωθεί η νόσος, μια μετατόπιση που έχει πλέον μετρήσιμα αποτελέσματα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε στο «11o Οικονομικό Φόρουμ Δελφών 2026» και στην ενότητα «Από τη Θεραπεία στην Πρόληψη: Μετασχηματισμός των Συστημάτων Υγείας», η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη, περισσότεροι από 6 εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη συμμετάσχει σε δωρεάν προληπτικές εξετάσεις μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω», που αφορούν τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου, αλλά και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Από αυτούς, περίπου 200.000 εντοπίστηκαν έγκαιρα με ευρήματα που πιθανόν να οδηγούσαν σε σοβαρότερες επιπλοκές αν δεν είχαν διαγνωστεί εγκαίρως.
Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η συμβολή των προγραμμάτων πρόληψης στα καρδιαγγειακά νοσήματα. Εκτιμάται ότι μέχρι σήμερα έχουν αποτραπεί περίπου 60.000 περιστατικά εγκεφαλικών και εμφραγμάτων. Η πρόληψη δεν αποτελεί απλώς μια επένδυση για το μέλλον, αλλά ένα εργαλείο που σώζει ζωές στο παρόν, ανέφερε χαρακτηριστικά η κ. Αγαπηδάκη.
Σημαντική είναι και η πρόοδος στο πρόγραμμα αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ενηλίκων. Από τους 60.000 δικαιούχους, τουλάχιστον οι μισοί έχουν ήδη λάβει θεραπεία, καταγράφοντας βελτιώσεις στην υγεία και την καθημερινότητά τους. Μάλιστα, για όσους τηρούν τη θεραπευτική αγωγή, προβλέπεται η συνέχιση της αποζημίωσης των φαρμάκων και μετά τη λήξη του προγράμματος, σε μια προσπάθεια να διατηρηθούν τα θετικά αποτελέσματα. Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται και στις πιο βαριές περιπτώσεις, καθώς περίπου 6.000 άτομα εμφανίζουν νοσογόνο παχυσαρκία με δείκτη μάζας σώματος άνω του 50.
Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία αυτής της προσέγγισης φαίνεται να διαδραματίζουν οι κινητές μονάδες υγείας, οι οποίες φέρνουν τον γιατρό και τον νοσηλευτή απευθείας στον πολίτη, ανέφερε η κ. Αγαπηδάκη.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: η πρόληψη αρχίζει να αποκτά κεντρική θέση στη δημόσια υγεία, όχι μόνο ως πολιτική επιλογή αλλά και ως κοινωνική στάση, με άμεσα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Καθοριστικός ο ρόλος του ΕΚΠΑ στο «Προλαμβάνω»
Τον κομβικό ρόλο του ΕΚΠΑ στη διαμόρφωση και επιτυχία του προγράμματος πρόληψης «Προλαμβάνω» ανέδειξε ο Γεράσιμος Σιάσος, πρύτανης ΕΚΠΑ, καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή, Γενικό Νοσοκομείο «Σωτηρία», υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για το σημαντικότερο εγχείρημα πρόληψης που έχει υλοποιηθεί ποτέ στη χώρα.
«Η γνώση πρέπει να μετατρέπεται σε πολιτική και υπηρεσίες προς τον πολίτη», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της συνεργασίας Πολιτείας και ακαδημαϊκής κοινότητας, η οποία, όπως ανέφερε, έχει αποδείξει την αξία της τόσο στην πανδημία όσο και σε μεγάλες μεταρρυθμίσεις υγείας, με άμεσο όφελος για την κοινωνία.
Παράλληλα, χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική την επέκταση του προγράμματος για την παχυσαρκία, επισημαίνοντας ότι η νόσος συνδέεται άμεσα με τα καρδιαγγειακά, που αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως και στην Ελλάδα. Στη χώρα μας, περίπου το 34% των ετήσιων θανάτων αποδίδεται σε καρδιαγγειακές παθήσεις.
«Βάζουμε τις βάσεις για μια νέα κουλτούρα πρόληψης, που μπορεί να μειώσει νοσηλείες, αναπηρίες και θανάτους», κατέληξε, επισημαίνοντας ότι η συνέχιση και ενίσχυση τέτοιων πρωτοβουλιών αποτελεί κρίσιμη επένδυση για το μέλλον της δημόσιας υγείας.
Ο κομβικός ρόλος της πρόληψης
Την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης ως βασικού εργαλείου βιωσιμότητας του συστήματος υγείας ανέδειξε ο ‘Αρης Αλεξόπουλος, επικεφαλής, του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ, εστιάζοντας στις δημογραφικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα και συνολικά οι χώρες του ΟΟΣΑ.
Όπως σημείωσε, η σταδιακή γήρανση του πληθυσμού, αυξάνει σημαντικά τις πιέσεις στο σύστημα υγείας και στην οικονομία. «Γεννάμε λιγότερο και ζούμε περισσότερο», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών υγείας συγκεντρώνεται στα τελευταία χρόνια ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» αποκτά κομβική σημασία, καθώς, όπως τόνισε, η πρόληψη μπορεί να μειώσει το κόστος, να βελτιώσει την ποιότητα ζωής και να διατηρήσει τον πληθυσμό ενεργό για περισσότερα χρόνια. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι χωρίς παρεμβάσεις, το ΑΕΠ της χώρας θα μπορούσε να είναι έως και 15% χαμηλότερο έως το 2050.
Συγκριτικά με άλλες χώρες, η Ελλάδα παρουσιάζει πρόοδο, καθώς οι δαπάνες για πρόληψη έχουν αυξηθεί σημαντικά, ωστόσο, παραμένει πίσω από χώρες όπως ο Καναδάς, που επενδύουν πολύ περισσότερο στην πρόληψη.
Η πρόληψη ως επένδυση για ένα βιώσιμο σύστημα υγείας
Τη σημασία της πρόληψης όχι μόνο για τη δημόσια υγεία αλλά και για τη βιωσιμότητα του συστήματος ανέδειξε η Έλενα Χουλιάρα, πρόεδρος & διευθύνουσα σύμβουλος, AstraZeneca Ελλάδας & Κύπρου, υπογραμμίζοντας ότι η μετάβαση από τη θεραπεία στην πρόληψη δεν αποτελεί δίλημμα για τη φαρμακευτική βιομηχανία, αλλά στρατηγική επιλογή.
Όπως τόνισε, το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών, συμβάλλοντας τόσο στη βελτίωση της υγείας των πολιτών όσο και στη δημιουργία υποδομών για την υλοποίηση μεγάλων εθνικών δράσεων. Παράλληλα, ενισχύει την κουλτούρα πρόληψης, μετατοπίζοντας το σύστημα από τη διαχείριση της νόσου στη συνολική φροντίδα υγείας.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στο οικονομικό αποτύπωμα, επισημαίνοντας ότι η πρόληψη δημιουργεί εξοικονομήσεις που είναι κρίσιμες για ένα σύστημα με περιορισμένη χρηματοδότηση. Ωστόσο, όπως σημείωσε, τα οφέλη αυτά θα πρέπει να επανεπενδύονται στην υγεία και κυρίως στην καινοτομία, ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες.
Αναφερόμενη στις προοπτικές του προγράμματος, χαρακτήρισε αναγκαίο τον επανασχεδιασμό και τη διασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης, ώστε οι δράσεις πρόληψης να αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα. Υπογράμμισε τη σημασία της αξιοποίησης των δεδομένων υγείας και της ενίσχυσης των ψηφιακών εργαλείων, καθώς και την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις στη φαρμακευτική πολιτική. «Με διάλογο, σωστή χρηματοδότηση και επένδυση στην πρόληψη, το σύστημα υγείας μπορεί να γίνει βιώσιμο, ανθεκτικό και καινοτόμο», κατέληξε.
Οι πέντε άξονες για έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό της υγείας
Πέντε βασικούς άξονες πάνω στους οποίους πρέπει να στηριχθεί ο μετασχηματισμός του συστήματος υγείας παρουσίασε ο Ηλίας Κυριόπουλος, επίκουρος καθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Υγείας στο London School of Economics, επισημαίνοντας ότι οι αδυναμίες δεν οφείλονται μόνο στη χρηματοδότηση, αλλά κυρίως στη δομή και τον σχεδιασμό.
Πρώτος άξονας είναι η χρηματοδότηση, με την Ελλάδα να παραμένει κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, αλλά το βασικό πρόβλημα,όπως τόνισε, εντοπίζεται στο μείγμα δαπανών και στην περιορισμένη ενίσχυση της εξωνοσοκομειακής και μακροχρόνιας φροντίδας.
Δεύτερος άξονας αφορά τη λειτουργία της «αγοράς» υγείας, όπου απουσιάζει ένας πραγματικός αγοραστής υπηρεσιών και το σύστημα λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός εκκαθάρισης δαπανών.
Τρίτος κρίσιμος παράγοντας είναι η κατανομή των πόρων.
Τέταρτος άξονας είναι η παροχή υπηρεσιών, με θετικές εξελίξεις όπως το «Προλαμβάνω», αλλά και με σαφή ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.
Τέλος, ο πέμπτος και καθοριστικός άξονας είναι η στρατηγική: «Πριν αποφασίσουμε τι θα χτίσουμε, πρέπει να ξέρουμε τι σύστημα θέλουμε», σημείωσε, αναδεικνύοντας την έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, ακόμη και σε κρίσιμα ζητήματα όπως το ανθρώπινο δυναμικό.
Κατέληξε ότι χωρίς συνολική στρατηγική που να συνδέει όλους αυτούς τους άξονες, οι μεταρρυθμίσεις κινδυνεύουν να παραμένουν αποσπασματικές και να μην αποδίδουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα για τους πολίτες