Αυξάνεται ο αριθμός των Ελλήνων του εξωτερικού που επιστρέφουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης OECD Diaspora Review Greece, η οποία εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ) και παρουσιάστηκε πρώτη φορά σήμερα σε ειδική εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ.
Όπως προκύπτει από την έρευνα, τα τελευταία χρόνια, η σχέση της Ελλάδας με τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό αποκτά νέα δυναμική που χαρακτηρίζεται από μία σταδιακή μεταστροφή των μεταναστευτικών ροών.
Η μελέτη προσφέρει μία ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής διασποράς στα κράτη μέλη του ΟΟΣΑ, χαρτογραφώντας τις μεταναστευτικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών και αναδεικνύοντας τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.
Συγκεκριμένα καταγράφει:
– Μεταναστευτικές τάσεις και γεωγραφική κατανομή. Αποτυπώνονται το μέγεθος, η γεωγραφική κατανομή και η διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, αναλύονται οι πρόσφατες τάσεις μετανάστευσης και οι προθέσεις αποδημίας των Ελλήνων πολιτών.
– Δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών και των οικογενειών τους, όπως φύλο, ηλικία και επίπεδο εκπαίδευσης. Η ανάλυση αναδεικνύει τη σύνθεση και την εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς.
– Ένταξη και δεξιότητες στην αγορά εργασία. Παρουσιάζεται η συμμετοχή των Ελλήνων μεταναστών στην αγορά εργασίας, εξετάζοντας την απασχόληση, την ανεργία και την κατανομή τους σε επαγγελματικούς κλάδους. Επίσης, αναλύονται οι δεξιότητές τους, το φαινόμενο της υπερεκπαίδευσης και η επιχειρηματική δραστηριότητα.
– Επιστροφή στην Ελλάδα. Αναλύονται οι τάσεις επαναπατρισμού, καθώς και οι παράγοντες που τις επηρεάζουν. Επιπλέον, εξετάζονται πολιτικές και καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την προσέλκυση και την επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς.
– Διεθνής κινητικότητα, εκπαιδευτικό επίπεδο και ερευνητική δραστηριότητα Ελλήνων φοιτητών και ερευνητών, καθώς και τα δημογραφικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά τους. Εξετάζονται η διάρκεια παραμονής τους στο εξωτερικό και οι προοπτικές επιστροφής τους στην Ελλάδα.
– Στρατηγικές αξιοποίησης ανθρώπινου δυναμικού-Οι υφιστάμενες πολιτικές, καθώς και οι προτεινόμενες παρεμβάσεις που ενδέχεται να ενισχύσουν τη σύνδεση της διασποράς με τη χώρα και να αξιοποιήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο.
Βασικά συμπεράσματα
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας:
– Από το 2021, καταγράφεται σταθερή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα.
– Χρονιά-καμπή το 2023, για πρώτη φορά από την έναρξη της οικονομικής κρίσης το 2009 που το brain drain έγινε brain gain.
– Στη διετία 2023-2024 έφυγαν 69.000 και επέστρεψαν 98.000.
– Από τους 10 Έλληνες πολίτες που έφυγαν μεταξύ 2010-2025 επαναπατρίστηκαν οι 6.
– H Ελλάδα είναι στην 4η θέση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τις επιστροφές πολιτών της.
– Οι πρόσφατοι επαναπατρισθέντες είναι, κατά κανόνα, νεότεροι και υψηλότερα εκπαιδευμένοι σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
– Τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται μία πιο εξωστρεφής και αναπτυξιακή προσέγγιση στη σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά.
– Το 93% των Ελλήνων μεταναστών διαμένει σε μόλις 12 χώρες του ΟΟΣΑ (Γερμανία, Ηνωμένες Πολιτείες, Αυστραλία, Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδάς οι βασικοί προορισμοί).
– Την τελευταία δεκαετία, παρατηρείται σταδιακή η μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς περισσότερο ενδο-ευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας.
– Προσαρμογή των πολιτικών για την ενίσχυση των επιστροφών ανά χώρα, ηλικία, επάγγελμα, βαθμό δεσμού με την Ελλάδα και βάση των αναγκών κάθε ομάδας.
– Βασική πρόκληση όχι μόνο η αναστροφή του brain drain, αλλά και η μετάβαση σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας των Ελλήνων.
– Αξιοποίηση της διασποράς και με οργανωμένες δράσεις για mentoring, venture capital, διεθνοποίηση επιχειρήσεων, πρόσβαση σε αγορές, τεχνολογική μεταφορά και συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
– Η επιστροφή νέων και υψηλά καταρτισμένων Ελλήνων απαιτεί πολιτικές εργασιακής επανένταξης, αξιοκρατίας, στήριξης της επιχειρηματικότητας και δημιουργίας ελκυστικών συνθηκών παραμονής και εξέλιξης στην Ελλάδα.
– Χρειάζεται μόνιμος διακυβερνητικός μηχανισμός για τη διασύνδεση με τη διασπορά και την υποστήριξη της επιστροφής