Σε συμφωνία για τα δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών πτήσεων κατέληξαν οι Βρυξέλλες ύστερα από 13 χρόνια διαπραγματεύσεων, συγκρούσεων μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κρατών-μελών και αεροπορικών εταιρειών και αλλεπάλληλες προσπάθειες αναθεώρησης του πλαισίου προστασίας των ταξιδιωτών. Ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε διατηρεί τον πυρήνα του σημερινού συστήματος αποζημιώσεων –και ειδικότερα το κρίσιμο όριο των τριών ωρών καθυστέρησης–, ενώ παράλληλα εισάγει νέα δικαιώματα για χειραποσκευές, οικογένειες και επιβάτες με μειωμένη κινητικότητα. Πρόκειται για μια συμφωνία που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρουσιάζει ως νίκη των καταναλωτών, ενώ οι αεροπορικές εταιρείες θεωρούν ότι χάθηκε η ευκαιρία για μια βαθύτερη μεταρρύθμιση του πλαισίου.
Η πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναμένεται να αποτελέσει τη σημαντικότερη αναθεώρηση των δικαιωμάτων των επιβατών αεροπορικών πτήσεων από την υιοθέτηση του Κανονισμού 261/2004, ο οποίος εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες καθορίζει τις υποχρεώσεις των αεροπορικών εταιρειών σε περιπτώσεις καθυστερήσεων, ακυρώσεων και άρνησης επιβίβασης.
Η μεγάλη μάχη των τριών ωρών
Η πιο δύσκολη πτυχή των διαπραγματεύσεων αφορούσε τις αποζημιώσεις που δικαιούνται οι επιβάτες όταν η πτήση τους καθυστερεί σημαντικά.
Σήμερα, οι επιβάτες μπορούν να διεκδικήσουν αποζημίωση από 250 έως 600 ευρώ όταν φτάνουν στον τελικό προορισμό τους με καθυστέρηση άνω των τριών ωρών, εκτός εάν η καθυστέρηση οφείλεται σε έκτακτες περιστάσεις. Το δικαίωμα αυτό έχει παγιωθεί μέσα από σειρά αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες τα τελευταία χρόνια ενίσχυσαν σημαντικά τη θέση των καταναλωτών.
Ωστόσο, αρκετά κράτη-μέλη και η αεροπορική βιομηχανία υποστήριζαν ότι το ισχύον πλαίσιο επιβαρύνει υπέρμετρα τις εταιρείες. Η πρόταση που είχε διαμορφωθεί στο Συμβούλιο προέβλεπε αύξηση του ορίου αποζημίωσης στις τέσσερις ώρες για πτήσεις έως 3.500 χιλιομέτρων και στις έξι ώρες για μεγαλύτερες πτήσεις, ενώ παράλληλα θα μειωνόταν το ανώτατο ύψος της αποζημίωσης.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντέδρασε έντονα, θεωρώντας ότι μια τέτοια αλλαγή θα αφαιρούσε από εκατομμύρια επιβάτες ένα δικαίωμα που έχει κατοχυρωθεί εδώ και χρόνια στην πράξη.
Τελικά, το βασικό αίτημα του Κοινοβουλίου επικράτησε. Οι αποζημιώσεις παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητες: οι επιβάτες εξακολουθούν να δικαιούνται 250 ευρώ για πτήσεις έως 1.500 χιλιόμετρα, 400 ευρώ για πτήσεις εντός ΕΕ ή μεταξύ 1.500 και 3.500 χιλιομέτρων και 600 ευρώ για μεγαλύτερες αποστάσεις, εφόσον η καθυστέρηση υπερβαίνει τις τρεις ώρες ή η πτήση ακυρωθεί λιγότερο από 14 ημέρες πριν από την αναχώρηση.
Η διατήρηση αυτού του καθεστώτος θεωρείται η μεγαλύτερη πολιτική νίκη των υποστηρικτών των δικαιωμάτων των επιβατών. «Αποφεύχθηκε μια μεγάλη οπισθοδρόμηση στα δικαιώματα των καταναλωτών», υποστήριξαν ευρωβουλευτές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις.
Οι νέες ρυθμίσεις για χειραποσκευές και οικογένειες
Εκτός από τη διατήρηση των αποζημιώσεων, η συμφωνία περιλαμβάνει σειρά νέων δικαιωμάτων που αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα την καθημερινότητα των ταξιδιωτών.
Χειραποσκευή: Η χειραποσκευή θα περιλαμβάνεται αυτόματα στην τιμή του εισιτηρίου. Το θέμα είχε αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική σημασία λόγω των πρόσθετων χρεώσεων που εφαρμόζουν πολλές low-cost αεροπορικές εταιρείες.
Απαγόρευση χρεώσεων λόγω «no show»: Οι εταιρείες δεν θα μπορούν να αρνούνται επιβίβαση ή να επιβάλλουν επιπλέον χρέωση επειδή ο επιβάτης δεν χρησιμοποίησε μία από τις πτήσεις ενός εισιτηρίου μετ’ επιστροφής.
Οικογένειες: Οι οικογένειες θα μπορούν να ζητούν δωρεάν διπλανές θέσεις, ώστε γονείς και παιδιά να μην διαχωρίζονται κατά την κράτηση. Το ίδιο θα ισχύει για επιβάτες με αναπηρίες και μειωμένη κινητικότητα, καθώς και για εγκύους.
Τι δεν πέτυχε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Παρά τη διατήρηση του βασικού πλαισίου αποζημιώσεων, το Κοινοβούλιο δεν εξασφάλισε όλα όσα ζητούσε. Οι ευρωβουλευτές είχαν προτείνει τα έντυπα αποζημίωσης να είναι προσυμπληρωμένα, ώστε η διαδικασία διεκδίκησης να γίνεται σχεδόν αυτόματα.
Η πρόταση απορρίφθηκε, καθώς οι αεροπορικές εταιρείες υποστήριξαν ότι θα οδηγούσε σε μαζική αύξηση των απαιτήσεων. Σύμφωνα με υπολογισμούς που επικαλούνται οι «Financial Times», δισεκατομμύρια ευρώ σε πιθανές αποζημιώσεις παραμένουν σήμερα αδιεκδίκητα από τους επιβάτες.
Η συμφωνία προβλέπει πάντως ότι οι εταιρείες θα υποχρεούνται να ενημερώνουν ηλεκτρονικά τους ταξιδιώτες για τα δικαιώματά τους.
Γιατί αντιδρούν οι αεροπορικές εταιρείες
Οι αερομεταφορείς υποστηρίζουν ότι το ευρωπαϊκό σύστημα είναι ήδη από τα αυστηρότερα παγκοσμίως. Η Διεθνής Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (IATA) εκτιμά ότι το καθεστώς αποζημιώσεων κοστίζει περίπου 8 δισ. ευρώ ετησίως στις εταιρείες.
Ο επικεφαλής της IATA, Willie Walsh, υποστήριξε ότι πολλές καθυστερήσεις οφείλονται σε προβλήματα διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας και υποδομών, τα οποία βρίσκονται εκτός του άμεσου ελέγχου των αεροπορικών εταιρειών. «Είναι σαν να βεβαιώνεις παραβάσεις στους οδηγούς λεωφορείων για να λύσεις τις καθυστερήσεις που προκαλούν τα οδικά έργα», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ανάλογη ήταν και η κριτική της Airlines for Europe (A4E), της ομοσπονδίας των ευρωπαϊκών αερομεταφορέων. Η διευθύντριά της, Ουρανία Γεωργουτσάκου, υποστήριξε ότι η συμφωνία «πλήττει τα δικαιώματα των καταναλωτών χωρίς να αντιμετωπίζει το πραγματικό πρόβλημα των καθυστερήσεων και των ακυρώσεων».
Πώς φτάσαμε εδώ
Η αναθεώρηση των δικαιωμάτων των επιβατών βρίσκεται στο τραπέζι από το 2013, αλλά παρέμενε μπλοκαρισμένη λόγω της σύγκρουσης ανάμεσα στο Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη. Το σημερινό πλαίσιο έχει εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα συστήματα προστασίας επιβατών παγκοσμίως και θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρωπαϊκής προσέγγισης στην προστασία του καταναλωτή.
Η διαφορά με άλλες μεγάλες αγορές, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, είναι ενδεικτική: στην ΕΕ οι μεγάλες καθυστερήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε τυποποιημένες χρηματικές αποζημιώσεις, ενώ στις ΗΠΑ η έμφαση δίνεται περισσότερο στην επιστροφή χρημάτων και στις υποχρεώσεις ενημέρωσης.
Τι σημαίνει για τους επιβάτες
Εφόσον η συμφωνία εγκριθεί οριστικά από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, οι ταξιδιώτες θα διατηρήσουν τα υφιστάμενα δικαιώματα αποζημίωσης για καθυστερήσεις άνω των τριών ωρών και θα αποκτήσουν πρόσθετες προστασίες σχετικά με τις χειραποσκευές, το «no show» και την οικογενειακή τοποθέτηση θέσεων.
Με άλλα λόγια, η πιο σημαντική αλλαγή δεν είναι αυτό που αλλάζει, αλλά αυτό που τελικά δεν άλλαξε: ο κανόνας των τριών ωρών, που βρέθηκε στο επίκεντρο μιας δεκατριάχρονης πολιτικής μάχης στις Βρυξέλλες, παραμένει το βασικό σημείο αναφοράς για τις αποζημιώσεις των επιβατών αεροπορικών γραμμών.